Toplardamar Tıkanıklıkları Nasıl Açılır?

Toplardamarlar, dokularda kullanılan kanı yeniden kalbe taşıyan damar sistemidir. Bu damarların içerisinde pıhtı oluşması, damar dışından baskı meydana gelmesi veya daha önce geçirilmiş bir pıhtı sonrasında damar duvarında kalıcı daralma gelişmesi kanın kalbe dönüşünü engelleyebilir.

Toplardamar tıkanıklığı, en sık bacakların derin toplardamarlarında görülür. Tıbbi olarak derin ven trombozu, kısa adıyla DVT olarak tanımlanan bu durumda bacak toplardamarlarından birinde kan pıhtısı oluşur. Pıhtı kasık ve karın bölgesindeki büyük damarlara kadar uzanabilir.

Bazı toplardamar tıkanıklıkları yalnızca kan sulandırıcı ilaçlarla tedavi edilirken, bazı hastalarda pıhtının kateterle parçalanması, emilerek çıkarılması, pıhtı eritici ilaç uygulanması veya damara stent yerleştirilmesi gerekebilir.

Bununla birlikte her toplardamar pıhtısının girişimle açılması gerekmez. Güncel tedavi yaklaşımında çoğu derin ven trombozu hastasında temel tedavi kan sulandırıcı ilaçlardır. Pıhtı çıkarma veya eritme işlemleri daha çok bacağın tamamını etkileyen, kasık ve leğen kemiği bölgesindeki büyük damarları tutan, yeni oluşmuş ve ciddi belirti meydana getiren seçilmiş tıkanıklıklarda değerlendirilir.

Tedavinin amacı yalnızca mevcut pıhtıyı ortadan kaldırmak değildir. Aynı zamanda:

• Pıhtının akciğere ilerlemesini önlemek,
• Bacak dolaşımını korumak,
• Şişlik ve ağrıyı azaltmak,
• Damarın yeniden tıkanmasını engellemek,
• Kronik venöz yetmezliği önlemek,
• Posttrombotik sendrom riskini azaltmak

hedeflenir.

Toplardamar Tıkanıklığı Nedir?

Toplardamar tıkanıklığı, kanın dokulardan kalbe dönüşünü sağlayan venlerin pıhtı, damar duvarındaki hasar, dıştan bası veya kalıcı darlık nedeniyle kapanmasıdır.

Tıkanıklık:

• Yeni oluşmuş pıhtıya,
• Eski ve sertleşmiş pıhtıya,
• Damarda gelişen yara dokusuna,
• Damar dışından uygulanan basıya,
• Tümör veya farklı kitlelere,
• Damar içerisine yerleştirilen kateterlere,
• Doğuştan damar farklılıklarına

bağlı olabilir.

Yeni oluşan pıhtılar akut venöz tromboz, uzun süredir devam eden tıkanıklıklar ise kronik venöz obstrüksiyon olarak değerlendirilebilir.

Akut ve kronik toplardamar tıkanıklıklarının tedavi yöntemleri birbirinden farklıdır. Yeni ve yumuşak bir pıhtı ilaçla eritilmeye veya kateterle çıkarılmaya daha uygun olabilir. Aylar ya da yıllar içerisinde sertleşerek damar duvarıyla bütünleşen pıhtılarda ise balon, stent veya farklı yeniden damarlandırma yöntemleri gerekebilir.

Atardamar ve Toplardamar Tıkanıklığı Arasındaki Fark

Atardamarlar oksijenli kanı kalpten dokulara taşır. Toplardamarlar ise kanı dokulardan yeniden kalbe getirir.

Bu nedenle iki damar sistemindeki tıkanıklıkların belirtileri ve tedavileri farklıdır.

Özellik	Toplardamar tıkanıklığı	Atardamar tıkanıklığı
Kan akımının yönü	Dokulardan kalbe	Kalpten dokulara
Temel sorun	Kanın geri dönüşünün engellenmesi	Dokuya kan ve oksijen ulaşmaması
Sık belirti	Şişlik, gerginlik ve morarma	Soğukluk, solukluk ve şiddetli ağrı
Pıhtının ilerleyebileceği yer	Akciğer	Kol veya bacağın daha uç bölümleri
Temel ilaç	Antikoagülanlar	Duruma göre antiagregan veya antikoagülan
Girişim	Trombektomi, tromboliz, balon ve venöz stent	Trombektomi, balon, stent veya bypass
Acil komplikasyon	Pulmoner emboli ve uzuv tehdidi	Doku ölümü ve uzuv kaybı

Bacakta ani ağrı ve şişlik toplardamar tıkanıklığını düşündürebilirken, ani soğukluk, solukluk ve nabız kaybı atardamar tıkanıklığı açısından acil değerlendirme gerektirir.

Toplardamar Tıkanıklığı Hangi Bölgelerde Görülür?

Toplardamar tıkanıklıkları vücudun farklı bölgelerinde ortaya çıkabilir.

Bacak Toplardamarları

En sık görülen venöz tıkanıklık bölgesidir.

Tıkanıklık:

• Baldır toplardamarlarında,
• Diz arkasındaki popliteal vende,
• Uyluktaki femoral venlerde,
• Kasıktaki ortak femoral vende,
• Leğen kemiği bölgesindeki iliak venlerde

oluşabilir.

Kasık ve pelvisteki iliak damarlarla ortak femoral damarı tutan pıhtılar iliofemoral DVT olarak adlandırılır. Bu tıkanıklıklar daha geniş bir damar alanını etkilediği için bacakta belirgin şişlik ve uzun dönem venöz yetmezlik riski oluşturabilir.

Kol Toplardamarları

Kolun derin damarlarında veya köprücük kemiği çevresindeki büyük toplardamarlarda pıhtı oluşabilir.

Başlıca nedenler:

• Santral venöz kateterler,
• Kalp pili kabloları,
• Kanser tedavisi portları,
• Yoğun kol egzersizi,
• Damarın anatomik olarak sıkışması,
• Kanser ve pıhtılaşma eğilimi

olabilir.

Kol DVT’sinde erken pıhtı çıkarma işlemleri rutin olarak uygulanmaz; çoğu hastada temel yaklaşım kan sulandırıcı tedavidir. Seçilmiş ciddi ve anatomik sıkışmaya bağlı olgularda girişim değerlendirilebilir.

Ana Toplardamar

Bacaklardan gelen kanı kalbe taşıyan büyük damar inferior vena kava olarak adlandırılır.

Bu damarda tıkanıklık geliştiğinde:

• Her iki bacakta şişme,
• Karın duvarında belirgin damarlar,
• Bacaklarda ağırlık ve ağrı,
• Yürüme güçlüğü,
• Böbrek veya karaciğer dolaşımında sorun

görülebilir.

Diyaliz Damarları ve Santral Venler

Hemodiyaliz hastalarında sık kateter kullanımı veya damar yolu girişimleri sonucunda göğüs içerisindeki santral toplardamarlarda daralma gelişebilir.

Hastada:

• Kolda şişme,
• Yüz ve boyunda şişlik,
• Göğüs duvarında belirgin damarlar,
• Diyaliz fistülünün çalışmasında bozulma

meydana gelebilir.

Karın ve Organ Toplardamarları

Daha seyrek olarak:

• Portal ven,
• Mezenterik venler,
• Karaciğer toplardamarları,
• Böbrek toplardamarları,
• Beyin venöz sinüsleri

tıkanabilir.

Bu damarların belirtileri ve tedavileri bacak DVT’sinden farklıdır. Organın özelliğine göre gastroenteroloji, nöroloji, hematoloji, girişimsel radyoloji ve damar cerrahisi ekipleri birlikte değerlendirme yapabilir.

Akut ve Kronik Toplardamar Tıkanıklığı Arasındaki Farklar

Özellik	Akut tıkanıklık	Kronik tıkanıklık
Başlangıç	Ani veya birkaç gün içerisinde	Haftalar, aylar veya yıllar içinde
Temel yapı	Yeni oluşmuş pıhtı	Sertleşmiş pıhtı, yara dokusu ve daralma
Belirtiler	Ani şişme, ağrı ve gerginlik	Sürekli şişlik, renk değişikliği ve yara
İlaçla eritilmeye uygunluk	Seçilmiş hastalarda daha yüksek	Genellikle düşüktür
Trombektomi	Uygun hastalarda uygulanabilir	Özel kronik tıkanıklık cihazları gerekebilir
Balon ve stent	Altta yatan darlık varsa uygulanabilir	Sıklıkla temel tedavilerden biridir
Tedavi amacı	Pıhtıyı kaldırmak ve akımı hızla sağlamak	Kalıcı dönüş yolunu yeniden oluşturmak

Pıhtının yaşı tedavi seçiminde önemli olmakla birlikte tek ölçüt değildir. Tıkanıklığın yeri, uzunluğu, belirtiler ve kanama riski birlikte değerlendirilmelidir.

Toplardamar Tıkanıklığı Neden Olur?

Damar içerisinde pıhtı oluşumunu açıklayan üç temel mekanizma Virchow üçlüsü olarak bilinir:

• Kan akımının yavaşlaması,
• Damar duvarının hasar görmesi,
• Kanın pıhtılaşmaya eğiliminin artması.

Bu mekanizmalardan biri veya birkaçı aynı anda bulunabilir.

Hareketsizlik

Uzun süre hareket edilmediğinde bacak kaslarının kanı yukarı pompalayan etkisi azalır.

Risk oluşturabilecek durumlar:

• Uzun uçak veya otomobil yolculukları,
• Ameliyat sonrası yatak istirahati,
• Felç,
• Alçı veya hareket kısıtlaması,
• Yoğun bakım yatışı,
• İleri hastalık nedeniyle hareketsizlik

olarak sıralanabilir.

Ameliyat ve Travma

Özellikle:

• Kalça veya diz protezi,
• Büyük karın ameliyatları,
• Kanser cerrahisi,
• Çoklu travma,
• Omurga ve pelvis kırıkları

sonrasında pıhtı riski artabilir.

Kanser

Bazı kanser türleri ve kanser tedavileri kanın pıhtılaşmaya eğilimini artırabilir.

Kanser hastasında gelişen DVT’nin ilaç seçimi ve tedavi süresi kişisel kanama ve tekrarlama riskine göre belirlenir.

Gebelik ve Doğum Sonrası Dönem

Gebelikte:

• Kanın pıhtılaşma eğilimi artar.
• Rahim büyük toplardamarlara baskı yapabilir.
• Bacaklardan kan dönüşü yavaşlayabilir.

Doğum sonrası ilk haftalarda da risk devam edebilir.

Doğum Kontrol Hapları ve Hormon Tedavileri

Östrojen içeren ilaçlar belirli kişilerde pıhtı riskini artırabilir.

Risk özellikle sigara, obezite, kalıtsal pıhtılaşma bozukluğu veya önceki DVT ile birlikte daha yüksek olabilir.

Kalıtsal ve Edinilmiş Pıhtılaşma Bozuklukları

Bazı kişilerde pıhtılaşmayı etkileyen genetik veya bağışıklık sistemiyle ilişkili hastalıklar bulunabilir.

Ancak her DVT hastasına geniş kapsamlı genetik test yapılması gerekmez. Test kararı:

• Hastanın yaşı,
• Pıhtının nedeni,
• Aile öyküsü,
• Tekrarlayan pıhtılar,
• Pıhtının olağan dışı bölgede bulunması

gibi özelliklere göre verilmelidir.

Damarın Dıştan Sıkışması

Sol bacağın ana toplardamarı, sağ ana atardamar ile omurga arasında sıkışabilir. Bu durum iliak ven basısı veya May-Thurner sendromu olarak bilinir.

Damar basısı:

• Sol bacakta tekrarlayan şişlik,
• İlave DVT riski,
• Kronik venöz yetmezlik,
• Daha önce açılan damarın tekrar kapanması

oluşturabilir.

Bu durumda yalnızca pıhtının çıkarılması yeterli olmayabilir. Altta yatan darlığın balon ve venöz stentle tedavi edilmesi gerekebilir.

Toplardamar Tıkanıklığının Belirtileri Nelerdir?

Bacak toplardamar tıkanıklığında şu belirtiler görülebilir:

• Tek bacakta ani şişme
• Baldır veya uylukta ağrı
• Bacakta gerginlik
• Isı artışı
• Ciltte kızarıklık veya morarma
• Ayakkabı ya da kıyafetlerin sıkmaya başlaması
• Yürürken ağrı ve ağırlık
• Yüzeysel damarların belirginleşmesi
• Kasık ve karın alt bölgesinde ağrı

Pıhtı yalnızca baldır damarlarında bulunuyorsa belirtiler daha hafif olabilir. İliak ve femoral damarları tutan geniş tıkanıklıklarda bütün bacak belirgin şekilde şişebilir.

Belirtilerin hafif olması pıhtının bulunmadığını göstermez. Bazı DVT’ler belirgin şikâyet oluşturmadan gelişebilir.

Kronik Toplardamar Tıkanıklığının Belirtileri

Eski pıhtı sonrasında damar tam açılamaz veya toplardamar kapakları hasar görürse kronik venöz basınç artabilir.

Hastada:

• Gün sonunda artan bacak şişliği,
• Uzun süre ayakta kalınca ağrı,
• Bacakta ağırlık ve dolgunluk,
• Ciltte kahverengi renk değişikliği,
• Kaşıntı,
• Ciltte sertleşme,
• Varislerin belirginleşmesi,
• Ayak bileği çevresinde yara,
• Yürürken gerginlik ve ağrı

görülebilir.

Bu tablo posttrombotik sendrom veya kronik venöz yetmezlik olarak adlandırılabilir.

Flegmazya Nedir?

Flegmazya, bacağın büyük toplardamarlarının yaygın biçimde tıkandığı ve venöz dönüşün ciddi ölçüde bozulduğu hayati bir tablodur.

Phlegmasia Alba Dolens

Bacakta:

• İleri şişlik,
• Şiddetli ağrı,
• Solukluk

görülebilir.

Phlegmasia Cerulea Dolens

Hastalığın daha ağır biçimidir.

Belirtileri:

• Bacağın hızla şişmesi,
• Şiddetli ağrı,
• Mor veya mavi renk,
• Su toplaması,
• Uyuşma,
• Hareket kaybı,
• Dolaşım bozukluğu,
• Tansiyon düşüklüğü

olabilir.

Bu durum uzuv kaybına ve ölüme neden olabileceği için acil pıhtı çıkarma veya damar açma tedavisi gerekebilir. Kılavuzlar, uzvu tehdit eden bu ağır DVT tablosunda yalnızca kan sulandırıcıyla yetinilmeyip erken pıhtı giderme yöntemlerinin değerlendirilmesini desteklemektedir.

Akciğer Embolisi Belirtileri Nelerdir?

Bacak veya kol toplardamarındaki pıhtının bir bölümü koparak akciğer damarına ilerleyebilir. Bu duruma pulmoner emboli adı verilir.

Aşağıdaki belirtilerde 112 aranmalıdır:

• Ani nefes darlığı,
• Nefes almakla artan göğüs ağrısı,
• Kalp hızında artış,
• Öksürük veya kanlı balgam,
• Bayılma,
• Soğuk terleme,
• Tansiyon düşüklüğü,
• Dudaklarda morarma,
• Ani ve açıklanamayan yoğun halsizlik.

Pulmoner emboli yaşamı tehdit edebilir. Bacak şişliğiyle birlikte nefes darlığı gelişmesi özellikle önemlidir.

Toplardamar Tıkanıklığı Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı için hastanın şikâyetleri, risk faktörleri ve görüntüleme yöntemleri birlikte değerlendirilir.

Doppler Ultrasonografi

Renkli Doppler ultrasonografi, bacak ve kol DVT’sinin değerlendirilmesinde temel görüntüleme yöntemidir.

Bu yöntemle:

• Damarın basıyla kapanıp kapanmadığı,
• Pıhtının bulunduğu bölge,
• Kan akımı,
• Tıkanıklığın tam veya kısmi olması,
• Pıhtının yeni veya eski özellikleri,
• Yüzeysel toplardamarlar

değerlendirilebilir.

Ultrason radyasyon içermez ve kontrast madde gerektirmez.

Bununla birlikte karın ve pelvis içerisindeki iliak damarların tamamı bağırsak gazı ve derin yerleşim nedeniyle ultrasonla net görülemeyebilir.

D-Dimer Testi

D-dimer, vücutta oluşan ve parçalanan pıhtılarla ilişkili bir kan testidir.

DVT ihtimali düşük bulunan bazı hastalarda normal D-dimer sonucu pıhtı olasılığını azaltabilir.

Ancak D-dimer:

• Enfeksiyon,
• Ameliyat,
• Gebelik,
• Kanser,
• İleri yaş,
• Travma

gibi birçok durumda yükselebilir.

Yüksek D-dimer tek başına toplardamar tıkanıklığı tanısı koydurmaz.

BT Venografi

Bilgisayarlı tomografiyle yapılan venografi:

• Pelvis damarlarını,
• Ana toplardamarı,
• Damar dışındaki kitleleri,
• Anatomik basıları,
• Tıkanıklığın uzunluğunu

değerlendirebilir.

İyotlu kontrast ve radyasyon içerdiği için böbrek fonksiyonları ile gebelik durumu dikkate alınmalıdır.

MR Venografi

Manyetik rezonans venografi özellikle pelvis ve karın toplardamarlarının değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Radyasyon içermez ancak bazı yöntemlerde kontrast madde gerekebilir.

Kalp pili, kapalı alan korkusu ve böbrek fonksiyonları işlem öncesinde değerlendirilmelidir.

Kateter Venografi

Kateter venografi, toplardamar içerisine kontrast verilerek damarların doğrudan görüntülenmesidir.

Çoğunlukla:

• Girişimsel tedavi planlandığında,
• Balon veya stent uygulanacağında,
• Ultrason ve tomografi sonuçları yetersiz kaldığında

kullanılır.

Venografi sırasında tanı ve tedavi aynı seansta yapılabilir.

Damar İçi Ultrason

Damar içi ultrason, kısa adıyla IVUS, damar içerisine ilerletilen küçük ultrason kateteriyle damarın içten görüntülenmesidir.

IVUS:

• Damarın gerçek çapını,
• Darlığın uzunluğunu,
• Damar dışı basıyı,
• Eski pıhtı ve yara dokusunu,
• Stent çapı ve uzunluğunu,
• Stentin yeterince açılıp açılmadığını

değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Özellikle iliak damar tıkanıklıklarının stentle tedavisinde önemli bilgi sağlayabilir.

Tanı Yöntemlerinin Karşılaştırılması

Tanı yöntemi	Temel kullanım alanı
Doppler ultrason	Bacak ve kol DVT’sinin ilk değerlendirmesi
D-dimer	Düşük riskli hastada DVT olasılığını azaltmaya yardımcı olma
BT venografi	Pelvis, karın ve vena kava damarları
MR venografi	Kontrast ve radyasyon koşullarına göre derin damar değerlendirmesi
Kateter venografi	Girişim sırasında doğrudan damar görüntüleme
IVUS	Darlık, bası ve stent planlamasının ayrıntılı değerlendirilmesi

Toplardamar Tıkanıklığı Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi şu faktörlere göre belirlenir:

• Tıkanıklığın yeni veya eski olması,
• Pıhtının bulunduğu damar,
• Pıhtının uzunluğu,
• Bacakta oluşturduğu belirtiler,
• Akciğer embolisi bulunması,
• Kanama riski,
• Hastanın yaşı ve genel durumu,
• Kanser veya gebelik,
• Böbrek fonksiyonları,
• Daha önce DVT geçirilmesi,
• Damar dışı bası veya kalıcı darlık bulunması.

Tedavi seçenekleri şunlardır:

• Kan sulandırıcı ilaçlar,
• Kompresyon ve hareket tedavisi,
• Kateter yoluyla pıhtı eritme,
• Mekanik trombektomi,
• Aspirasyon trombektomisi,
• Farmakomekanik trombektomi,
• Balon anjiyoplasti,
• Venöz stent,
• Cerrahi trombektomi,
• Nadir durumlarda venöz bypass.

Kan Sulandırıcı Tedavi

Antikoagülan ilaçlar, derin ven trombozu tedavisinin temelini oluşturur.

Bu ilaçlar:

• Mevcut pıhtıyı doğrudan çekip çıkarmaz.
• Pıhtının büyümesini engellemeye yardımcı olur.
• Yeni pıhtı oluşma riskini azaltır.
• Vücudun doğal pıhtı çözme sistemine zaman kazandırır.
• Akciğer embolisi riskini azaltır.

Çoğu proksimal DVT hastasında ilk tercih girişimsel pıhtı çıkarma değil, uygun antikoagülan tedavidir.

Kullanılabilecek ilaçlar:

• Doğrudan etkili oral antikoagülanlar,
• Düşük molekül ağırlıklı heparin,
• Standart heparin,
• Varfarin

olabilir.

İlaç seçimi:

• Böbrek ve karaciğer fonksiyonları,
• Gebelik,
• Kanser,
• Kullanılan diğer ilaçlar,
• Kanama riski,
• Hastanın ilaç uyumu

doğrultusunda yapılır.

Kan Sulandırıcı Pıhtıyı Eritir mi?

Kan sulandırıcı ilaçlar günlük dilde “pıhtı eritici” olarak adlandırılabilse de pıhtıyı doğrudan hızlı şekilde eritmez.

Vücudun doğal sistemi zaman içerisinde pıhtıyı küçültebilir ve damar kısmen ya da tamamen yeniden açılabilir.

Bazı hastalarda ise:

• Pıhtı tam çözülmez.
• Damar içerisinde sert doku kalır.
• Toplardamar kapakları zarar görür.
• Kronik şişlik ve posttrombotik sendrom gelişir.

Bu durum her hastada girişim yapılması gerektiği anlamına gelmez. Girişimsel tedavinin kanama ve damar hasarı gibi ek riskleri bulunur.

Pıhtı Eritici Tedavi

Trombolitik tedavi, pıhtıyı parçalayan güçlü ilaçların kullanılmasıdır.

Pıhtı eritici ilaç:

• Damar yoluyla bütün vücuda,
• Kateterle doğrudan pıhtının içerisine

verilebilir.

DVT’de bütün vücuda uygulanan sistemik tromboliz ciddi kanama riski nedeniyle sınırlı durumlarda kullanılır. Girişim gerekliyse çoğunlukla ilacın pıhtı içerisine düşük dozda verildiği kateter yönlendirmeli tromboliz tercih edilir.

Kateter Yönlendirmeli Tromboliz Nasıl Yapılır?

İşlem sırasında:

• Diz arkası, kasık veya boyundaki uygun bir toplardamara girilir.
• Kateter pıhtının içerisine ilerletilir.
• Üzerinde çok sayıda küçük delik bulunan kateter yerleştirilir.
• Pıhtı eritici ilaç doğrudan tıkanıklık içerisine verilir.
• Hasta kanama ve pıhtılaşma değerleri açısından izlenir.
• Kontrol venografisiyle damarın açılma durumu değerlendirilir.
• Altta yatan kalıcı darlık varsa balon ve stent uygulanabilir.

Kateter yönlendirmeli tromboliz her DVT hastasına uygulanmaz.

Uygun hasta seçiminde genellikle:

• Belirgin şikâyet oluşturan iliofemoral DVT,
• Belirtilerin yakın zamanda başlaması,
• Hastanın günlük yaşam kapasitesinin iyi olması,
• Beklenen yaşam süresinin yeterli olması,
• Kanama riskinin düşük bulunması

gibi özellikler değerlendirilir. NICE ve diğer uzman kılavuzları, semptomları 14 günden kısa süredir devam eden ve kanama riski düşük seçilmiş iliofemoral DVT hastalarında kateterle trombolizin düşünülebileceğini belirtmektedir.

Mekanik Trombektomi Nedir?

Mekanik trombektomi, toplardamar içerisindeki pıhtının özel kateter ve cihazlarla parçalanarak veya yakalanarak çıkarılmasıdır.

İşlemde kullanılan cihazlar farklı çalışma prensiplerine sahip olabilir:

• Dönen veya hareketli parçalarla pıhtıyı parçalama,
• Pıhtıyı sepet veya disk sistemleriyle yakalama,
• Pıhtıyı kateter içerisine çekme,
• Yüksek hızlı sıvı akımıyla parçalama,
• Büyük çaplı kateterle bütün olarak çıkarma.

Mekanik trombektomi, pıhtı eritici ilaç miktarını azaltabilir veya bazı sistemlerde ilaç kullanılmadan gerçekleştirilebilir.

Bu özellik özellikle kanama riski yüksek ancak uzvu tehdit eden yaygın pıhtısı bulunan hastalarda avantaj sağlayabilir. Ancak ilaç kullanılmaması işlemin tamamen risksiz olduğu anlamına gelmez.

Aspirasyon Trombektomisi

Aspirasyon trombektomisinde geniş bir kateter pıhtının bulunduğu bölgeye ilerletilir ve pıhtı vakum yardımıyla emilerek çıkarılır.

Yöntemin başarısı:

• Pıhtının yaşı,
• Sertliği,
• Damar çapı,
• Tıkanıklığın uzunluğu,
• Cihazın özellikleri

ile ilişkilidir.

Yeni ve yumuşak pıhtılar emilerek çıkarılmaya daha uygun olabilir. Eski ve damar duvarına yapışmış tıkanıklıklarda tek başına aspirasyon yeterli olmayabilir.

Farmakomekanik Trombektomi

Farmakomekanik trombektomi, pıhtı eritici ilaç ile mekanik parçalama veya çıkarma işleminin birlikte uygulanmasıdır.

Amaç:

• Kullanılan ilaç dozunu azaltmak,
• Tedavi süresini kısaltmak,
• Pıhtının daha hızlı temizlenmesini sağlamak,
• Damar içerisindeki akımı yeniden oluşturmaktır.

Bununla birlikte ilaç kullanıldığı için kanama riski tamamen ortadan kalkmaz.

Pıhtı Çıkarma Yöntemlerinin Karşılaştırılması

Yöntem	Temel çalışma şekli	Önemli özellik
Kateter yönlendirmeli tromboliz	Pıhtı eritici ilacın doğrudan pıhtıya verilmesi	Kanama riski nedeniyle seçilmiş hastalarda
Mekanik trombektomi	Pıhtının cihazla parçalanması veya çıkarılması	İlaç ihtiyacını azaltabilir
Aspirasyon trombektomisi	Pıhtının vakumla emilmesi	Yeni ve yumuşak pıhtılarda etkili olabilir
Farmakomekanik tedavi	İlaç ve mekanik yöntemin birlikte kullanılması	Tedavi süresini kısaltabilir
Cerrahi trombektomi	Damar açılarak pıhtının cerrahi çıkarılması	Endovasküler yöntemin uygun olmadığı acil durumlar

Hangi Hastalarda Pıhtı Çıkarma İşlemi Düşünülebilir?

Girişimsel tedavi özellikle şu durumlarda değerlendirilebilir:

• Akut ve belirti veren iliofemoral DVT
• Bacağın tamamını etkileyen ileri şişlik
• Şiddetli ağrı ve günlük hareket kaybı
• Uzuv dolaşımını tehdit eden flegmazya
• Genç veya fonksiyonel kapasitesi iyi hasta
• Belirtilerin yakın zamanda başlaması
• Kanama riskinin düşük olması
• İşlemle açılabilecek uygun damar anatomisi
• Ciddi kronik venöz yetmezlik riskinin yüksek olması
• Kan sulandırıcıya rağmen belirgin klinik kötüleşme

ESVS kılavuzu, seçilmiş semptomatik iliofemoral DVT hastalarında erken pıhtı giderme yöntemlerinin düşünülebileceğini; yalnızca femoral, diz arkası veya baldır damarlarıyla sınırlı DVT’de ise rutin erken pıhtı çıkarmanın önerilmediğini belirtmektedir.

Hangi Hastalarda Girişim Tercih Edilmeyebilir?

Aşağıdaki durumlarda yalnızca kan sulandırıcı tedavi veya farklı yaklaşım daha uygun olabilir:

• Pıhtının yalnızca baldır damarlarında bulunması,
• Belirtilerin hafif olması,
• Kanama riskinin yüksek olması,
• Yakın zamanda büyük ameliyat geçirilmesi,
• Aktif iç kanama,
• Yakın zamanda beyin kanaması veya bazı inme türleri,
• Kontrolsüz yüksek tansiyon,
• İleri ve tedavi edilemeyen sistemik hastalık,
• Tıkanıklığın çok eski ve girişime uygun olmaması,
• İşlemden beklenen faydanın düşük olması.

Yaş tek başına kesin engel değildir. Ancak ileri yaşla birlikte beyin kanaması, böbrek hastalığı ve kırılganlık gibi riskler daha dikkatli değerlendirilir.

Pıhtı Eritici Tedavinin Uygun Olmayabileceği Durumlar

Pıhtı eritici ilaç ciddi kanamaya neden olabileceği için şu durumlarda uygun olmayabilir:

• Aktif kanama,
• Yakın zamanda geçirilmiş beyin kanaması,
• Bazı beyin tümörleri veya damar anomalileri,
• Yakın zamanda büyük cerrahi,
• Kontrolsüz ciddi hipertansiyon,
• Ağır pıhtılaşma bozukluğu,
• Yakın zamanda ciddi travma,
• Doğum sonrası yüksek kanama riski.

Kesin ve göreceli engeller kullanılan ilaca, işlemin aciliyetine ve hastanın yaşam veya uzuv riskine göre değerlendirilir.

Venöz Balon Anjiyoplasti Nedir?

Toplardamar içerisindeki pıhtı temizlendikten sonra altta yatan kalıcı bir daralma görülebilir.

Venöz balon anjiyoplastide kapalı balon kateter darlık bölgesine ilerletilir ve kontrollü şekilde şişirilir.

Balon:

• Damar içerisindeki sert dokuyu genişletir.
• Kanın geçebileceği alanı artırır.
• Stent yerleştirilmesine hazırlık sağlayabilir.

Toplardamarlar esnek olduğu için yalnızca balonla açılan bazı darlıklar yeniden daralabilir. Özellikle iliak venlerde kalıcı dış bası veya sertleşmiş tıkanıklık bulunuyorsa stent gerekebilir.

Venöz Stent Nedir?

Venöz stent, daralmış veya tıkalı toplardamarın açık kalmasını sağlayan metal kafes yapısında bir cihazdır.

Venöz stentler özellikle:

• Iliak ven darlığı,
• May-Thurner sendromu,
• Kronik posttrombotik tıkanıklık,
• Vena kava darlığı,
• Seçilmiş santral ven tıkanıklıkları

için kullanılabilir.

Stent yerleştirilmeden önce:

• Damarın çapı,
• Darlığın uzunluğu,
• Sağlıklı damar bölgeleri,
• Ana toplardamar bağlantısı,
• Kasık damarının durumu

venografi ve gerektiğinde IVUS ile değerlendirilir.

Venöz Stent Nasıl Yerleştirilir?

İşlem genel olarak şu aşamalardan oluşur:

• Uygun toplardamara iğneyle giriş yapılır.
• Kılavuz tel tıkalı bölgeden geçirilir.
• Venografi ve IVUS ile damar değerlendirilir.
• Gerekirse pıhtı çıkarılır.
• Darlık balonla genişletilir.
• Uygun çap ve uzunlukta venöz stent açılır.
• Stent balonla tam olarak genişletilir.
• Kan akışı kontrol edilir.

Stentin doğru çapta ve doğru bölgeye yerleştirilmesi uzun dönem açıklık açısından önemlidir.

Her Venöz Tıkanıklığa Stent Takılır mı?

Hayır. Stent çoğunlukla kalıcı bir daralma veya dış bası bulunduğunda kullanılır.

Yalnızca yeni pıhtı bulunan ve damar yapısı normal olan bir hastada pıhtı temizlendikten sonra stent gerekmeyebilir.

Stent kararı:

• Damarın işlem sonrasındaki açıklığı,
• Kalan darlığın derecesi,
• Damar dışından bası,
• Kan akımının hızı,
• Tıkanıklığın tekrar etme riski

değerlendirilerek verilir.

Venöz Stent Sonrası Kan Sulandırıcı Kullanılır mı?

Evet. Stent yerleştirilmesi, kan sulandırıcı tedavi ihtiyacını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

ESVS kılavuzu, erken pıhtı giderme işlemi ve stent uygulanan DVT hastalarında antikoagülan tedavinin en az yalnızca ilaçla tedavi edilen hastalardaki kadar sürdürülmesini önermektedir. İdeal ilaç türü ve stent sonrasındaki kesin tedavi süresi ise hastaya ve pıhtı riskine göre belirlenir.

Tedavi planında:

• Pıhtının nedeni,
• İlk veya tekrarlayan DVT olması,
• Stentin uzunluğu,
• Kanser veya pıhtılaşma hastalığı,
• Kanama riski,
• Böbrek fonksiyonları

dikkate alınır.

Bazı hastalara antikoagülanın yanında belirli süre antiagregan ilaç da verilebilir. Bu yaklaşım bütün hastalarda aynı değildir.

Cerrahi Trombektomi

Cerrahi trombektomi, toplardamarın ameliyatla açılarak pıhtının çıkarılmasıdır.

Günümüzde kateterle yapılan yöntemler daha sık kullanılmakla birlikte cerrahi trombektomi:

• Uzvu tehdit eden yaygın pıhtıda,
• Endovasküler yöntemin kullanılamadığı durumlarda,
• Kateter tedavisinin başarısız olduğu seçilmiş hastalarda,
• Aynı anda cerrahi olarak düzeltilmesi gereken anatomik sorunlarda

gündeme gelebilir.

Ameliyat sonrasında da kan sulandırıcı tedavi gerekebilir.

Venöz Bypass Ameliyatı

Kronik ve uzun segmentli toplardamar tıkanıklığı balon ve stentle açılamıyorsa nadiren venöz bypass uygulanabilir.

Bypass ameliyatında tıkalı bölgenin çevresinden kanın kalbe dönebileceği yeni bir yol oluşturulur.

Bu girişimler:

• Teknik olarak karmaşıktır.
• Her hastaya uygun değildir.
• Uzun dönem açıklık açısından yakın takip gerektirir.
• Deneyimli damar merkezlerinde uygulanmalıdır.

Vena Kava Filtresi Damarı Açar mı?

Hayır. Vena kava filtresi, bacaklardan kopan büyük pıhtıların akciğere ilerlemesini engellemeye çalışan bir cihazdır.

Filtre:

• Mevcut bacak pıhtısını çıkarmaz.
• Toplardamar tıkanıklığını açmaz.
• Kan sulandırıcının rutin alternatifi değildir.
• Uzun süre kaldığında yeni pıhtı ve vena kava tıkanıklığına neden olabilir.

Çoğunlukla akut DVT veya pulmoner embolisi bulunan ancak aktif kanama nedeniyle kan sulandırıcı kullanamayan seçilmiş hastalarda değerlendirilir.

Geçici filtre yerleştirildiyse ihtiyaç ortadan kalktığında çıkarılması planlanmalıdır.

Toplardamar Açma İşlemi Nasıl Yapılır?

Endovasküler damar açma işlemi girişimsel radyoloji veya damar cerrahisi anjiyografi ünitesinde gerçekleştirilebilir.

İşlem Öncesi Hazırlık

Hastanın:

• Kan testleri,
• Böbrek fonksiyonları,
• Kanama riski,
• Kullanılan ilaçları,
• Kontrast reaksiyonu öyküsü,
• Pıhtının yaşı ve yaygınlığı

değerlendirilir.

Damar Girişi

Tıkanıklığın yerine göre:

• Diz arkasındaki ven,
• Kasıktaki toplardamar,
• Boyundaki juguler ven,
• Ayak bileği çevresindeki damar

kullanılabilir.

Giriş bölgesi lokal anesteziyle uyuşturulur. Karmaşık işlemlerde sedasyon veya genel anestezi uygulanabilir.

Venografi

Kontrast madde verilerek:

• Tıkanıklığın başlangıcı ve sonu,
• Yan damarlar,
• Ana toplardamarın açıklığı,
• Damar dışı bası

görüntülenir.

Tıkanıklığın Geçilmesi

İnce kılavuz tel ve kateterlerle tıkanıklığın içerisinden ilerlenir.

Kronik ve sert tıkanıklıkların geçilmesi akut pıhtıya göre daha zor olabilir.

Pıhtının Temizlenmesi

Hastaya göre:

• Tromboliz,
• Aspirasyon,
• Mekanik trombektomi,
• Farmakomekanik yöntem

uygulanabilir.

Balon ve Stent

Pıhtı temizlendikten sonra kalan kalıcı darlık balonla açılabilir ve gerekli görülürse stent yerleştirilebilir.

Son Kontrol

Kan akışı venografi ve gerektiğinde damar içi ultrasonla kontrol edilir.

Giriş bölgesindeki kanama durdurularak hasta gözleme alınır.

İşlem Ne Kadar Sürer?

İşlemin süresi:

• Tıkanıklığın yeni veya eski olmasına,
• Tutulan damar sayısına,
• Pıhtının uzunluğuna,
• Kullanılan tekniğe,
• Stent gereksinimine,
• Damarın kılavuz telle geçilebilmesine

göre değişir.

Bazı mekanik trombektomi işlemleri tek seansta tamamlanabilir. Kateterle uzun süreli pıhtı eritme tedavisinde ise hasta yoğun veya yakın gözlem altında tutulabilir ve kontrol işlemi gerekebilir.

Toplardamar Açma İşleminin Riskleri Nelerdir?

Olası komplikasyonlar şunlardır:

• Kanama
• Giriş bölgesinde morarma
• İç organ veya kas içerisine kanama
• Beyin kanaması
• Pıhtının akciğere ilerlemesi
• Damar duvarında hasar
• Damarın delinmesi
• Yeniden pıhtı oluşması
• Stentin daralması veya tıkanması
• Kontrast madde reaksiyonu
• Böbrek fonksiyonlarında bozulma
• Kalp ritmi ve tansiyon değişiklikleri
• Enfeksiyon
• Nadir olarak acil cerrahi gereksinimi

Erken pıhtı çıkarma yöntemleri posttrombotik belirtileri azaltabilse de antikoagülasyona göre majör kanama riskini artırabilir. Bu nedenle işlemler en fazla fayda görmesi beklenen ve kanama riski düşük hastalarla sınırlandırılır.

İşlem Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

İlaçlar Düzenli Kullanılmalıdır

Kan sulandırıcı ilaçların aksatılması:

• Yeniden DVT,
• Stent tıkanması,
• Akciğer embolisi

riskini artırabilir.

İlaçlar kanama, ameliyat veya diş tedavisi nedeniyle hasta tarafından kendiliğinden kesilmemelidir.

Erken Hareket Planına Uyulmalıdır

Klinik durumu uygun hastalarda kontrollü yürüme:

• Baldır kas pompasını çalıştırabilir.
• Kanın kalbe dönüşünü destekleyebilir.
• Uzun hareketsizliğin oluşturduğu yeni pıhtı riskini azaltabilir.

Hareket miktarı işlemin türü ve hastanın genel durumuna göre belirlenmelidir.

Kompresyon Tedavisi

Uygun hastalarda kompresyon çorabı:

• Şişliği,
• Ağrıyı,
• Bacakta ağırlık hissini

azaltabilir.

Çorabın basıncı ve uzunluğu hekim tarafından belirlenmelidir. Atardamar hastalığı bulunan kişilerin kontrolsüz kompresyon kullanması uygun olmayabilir.

Yeterli Sıvı ve Beslenme

Sıvı tüketimi kişinin:

• Kalp yetmezliği,
• Böbrek hastalığı,
• Ödem durumu

göz önünde bulundurularak planlanmalıdır.

Kan sulandırıcı ilaç kullanan kişiler bitkisel ürün ve takviyeleri kontrolsüz kullanmamalıdır.

Giriş Bölgesi İzlenmelidir

Giriş yerinde:

• Kanama,
• Hızla büyüyen şişlik,
• Morarma,
• Akıntı,
• Artan ağrı

gelişirse sağlık ekibine haber verilmelidir.

İşlem Sonrası Hangi Belirtiler Acildir?

Aşağıdaki belirtilerde 112 aranmalı veya acil servise başvurulmalıdır:

• Ani nefes darlığı,
• Göğüs ağrısı,
• Bayılma,
• Kanlı balgam,
• Bacağın yeniden hızla şişmesi,
• Bacakta morarma veya soğukluk,
• Giriş bölgesinde durmayan kanama,
• Şiddetli baş ağrısı,
• Bilinç değişikliği,
• Konuşma bozukluğu,
• Kanlı kusma,
• Siyah dışkı,
• İdrarda yoğun kan,
• Şiddetli karın veya sırt ağrısı.

Bu belirtiler pulmoner emboli, yeniden damar tıkanması veya ciddi kanamayla ilişkili olabilir.

Toplardamar Tıkanıklığı Tekrarlar mı?

Evet. DVT tedaviden sonra tekrar edebilir.

Riski artıran faktörler:

• Kan sulandırıcının erken bırakılması,
• Aktif kanser,
• Kalıtsal veya edinilmiş pıhtılaşma hastalığı,
• Kalıcı hareketsizlik,
• Obezite,
• Damar dışı basının tedavi edilmemesi,
• Venöz stentin yeterince açılamaması,
• Daha önce birden fazla DVT geçirilmesi,
• Kalıcı santral venöz kateter

olarak sıralanabilir.

Tekrarlama riski yüksek bulunan hastalarda daha uzun süreli antikoagülan tedavi gerekebilir.

Açılan Toplardamar Yeniden Tıkanır mı?

Pıhtı çıkarma veya stent işleminden sonra yeniden tıkanma gelişebilir.

Olası nedenler:

• Pıhtılaşma eğiliminin devam etmesi,
• İlaçların aksatılması,
• Stentin yetersiz açılması,
• Altta yatan damar basısının tam düzeltilmemesi,
• Stentin uygun damarı yeterince kapsamaması,
• Damar içerisindeki kan akımının düşük kalması,
• Kanser veya ciddi sistemik hastalık

olabilir.

Bu nedenle Doppler ultrason ve klinik kontroller aksatılmamalıdır.

Posttrombotik Sendrom Nedir?

DVT sonrasında pıhtı tamamen çözülmeyebilir veya toplardamar kapakları zarar görebilir.

Bunun sonucunda bacakta kronik venöz basınç gelişerek:

• Sürekli şişlik,
• Ağrı,
• Ağırlık hissi,
• Varisler,
• Ciltte kahverengileşme,
• Sertleşme,
• Ayak bileği çevresinde yara

oluşabilir.

Bu tablo posttrombotik sendrom olarak adlandırılır.

Geniş iliofemoral DVT’si bulunan kişilerde risk daha yüksek olabilir. Erken pıhtı giderme yöntemlerinin amacı yalnızca akut şikâyeti azaltmak değil, seçilmiş hastalarda orta ve ağır posttrombotik sendrom riskini de düşürmektir. Bunun karşılığında kanama riski arttığı için karar kişiye özel verilmelidir.

Kronik Toplardamar Tıkanıklığı Açılabilir mi?

Evet. Aylar veya yıllar önce oluşmuş bazı iliak ven ve vena kava tıkanıklıkları endovasküler yöntemlerle yeniden açılabilir.

Kronik tıkanıklık tedavisinde:

• Özel kılavuz teller,
• Destek kateterleri,
• Balon anjiyoplasti,
• Venöz stentler,
• Damar içi ultrason

kullanılabilir.

Kronik pıhtı eritici ilaçla kolayca çözülmez. Temel amaç sertleşmiş tıkanıklığın içerisinden yeni bir geçiş yolu oluşturmak ve bunu stentle açık tutmaktır.

Başarı olasılığı:

• Tıkanıklığın uzunluğuna,
• Ana toplardamarın durumuna,
• Kasık damarının açıklığına,
• Sağlıklı kan girişinin bulunmasına,
• Daha önce yapılan işlemlere

bağlıdır.

Toplardamar Tıkanıklığından Korunmak İçin Öneriler

Uzun Süre Hareketsiz Kalmayın

Uzun yolculuklarda:

• Belirli aralıklarla yürümek,
• Ayak bileğini hareket ettirmek,
• Baldır kaslarını çalıştırmak,
• Sıkı kıyafetlerden kaçınmak

yararlı olabilir.

Yalnızca yolculuk nedeniyle herkesin kan sulandırıcı kullanması gerekmez. Yüksek riskli kişilerin korunma planı hekim tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat Sonrası Korunma Planına Uyun

Büyük cerrahi sonrasında:

• Erken hareket,
• Mekanik kompresyon,
• Uygun hastalarda koruyucu doz antikoagülan

uygulanabilir.

İlaç süresi ameliyatın türüne ve kişisel riske göre değişir.

Sağlıklı Kilo Hedefleyin

Obezite:

• Hareketsizliği,
• Bacaklardaki venöz basıncı,
• İltihabi ve metabolik riskleri

artırabilir.

Sürdürülebilir kilo kaybı venöz dolaşımı ve genel kalp-damar sağlığını destekleyebilir.

Sigara Kullanmayın

Sigara doğrudan her venöz pıhtının tek nedeni değildir ancak damar sağlığını bozar ve bazı ek risklerle birleştiğinde pıhtılaşma eğilimini artırabilir.

İlaçlarınızı Aksatmayın

DVT veya stent nedeniyle antikoagülan kullanan kişiler ilacı belirtilen doz ve düzende almalıdır.

Unutulan dozlar için çift doz alınmamalı; kullanılan ilacın kişisel talimatına ve sağlık ekibinin önerisine uyulmalıdır.

Tekrarlayan Şişliği Önemseyin

Daha önce DVT geçiren kişide yeni başlayan:

• Tek taraflı şişme,
• Ağrı,
• Kızarıklık,
• Nefes darlığı

yeniden pıhtı açısından değerlendirilmelidir.

Toplardamar Tıkanıklığı Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar

Yaygın inanış	Gerçek
Her DVT ameliyatla açılmalıdır	Çoğu hastada temel tedavi kan sulandırıcı ilaçtır
Kan sulandırıcı pıhtıyı hemen eritir	Pıhtının büyümesini önler, doğal çözülmeye zaman kazandırır
Pıhtı çıkarılırsa kan sulandırıcı gerekmez	İşlem sonrasında da antikoagülan tedavi gerekir
Her toplardamar darlığına stent takılır	Stent kalıcı ve önemli darlıklarda değerlendirilir
Vena kava filtresi pıhtıyı temizler	Pıhtıyı açmaz; akciğere geçişi azaltmayı amaçlar
Şişlik geçtiyse pıhtı tamamen kaybolmuştur	Damar içinde kalıcı hasar veya pıhtı kalabilir
Yüzeysel varis ile DVT aynı hastalıktır	Damar sistemi ve riskleri farklıdır
Masaj pıhtıyı dağıtır	Akut DVT şüphesinde kontrolsüz masaj yapılmamalıdır
Hareket etmek her zaman tehlikelidir	Uygun antikoagülasyon sonrası kontrollü hareket çoğu hastada yararlıdır
Venöz stent takılınca tekrar tıkanma olmaz	İlaç ve düzenli takip gereklidir

Toplardamar Tıkanıklıkları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Toplardamar tıkanıklığı nasıl anlaşılır?

Tek taraflı bacak şişliği, ağrı, ısı artışı ve renk değişikliği DVT’yi düşündürebilir.

Kesin değerlendirme çoğunlukla Doppler ultrasonografiyle yapılır.

Toplardamar pıhtısı kendiliğinden açılır mı?

Vücudun doğal sistemi bazı pıhtıları zaman içerisinde küçültebilir.

Ancak tedavisiz beklemek pıhtının büyümesine veya akciğere ilerlemesine neden olabilir. DVT şüphesinde tıbbi değerlendirme gerekir.

Toplardamar tıkanıklığı ilaçla geçer mi?

Çoğu akut DVT kan sulandırıcı ilaçlarla tedavi edilir.

İlaç, pıhtının ilerlemesini önler ve vücudun pıhtıyı zamanla çözmesine yardımcı olur. Geniş ve ciddi iliofemoral tıkanıklıklarda girişim gerekebilir.

Kan sulandırıcı ne kadar süre kullanılır?

Süre:

• Pıhtının geçici bir nedene bağlı olup olmamasına,
• İlk veya tekrarlayan DVT olmasına,
• Kanser ve pıhtılaşma hastalıklarına,
• Kanama riskine

göre değişir.

Herkes için aynı süre geçerli değildir.

Bacakta pıhtı varsa yürünür mü?

Uygun kan sulandırıcı tedavi başlanmış ve klinik durumu stabil hastalarda kontrollü hareket çoğunlukla desteklenir.

Şiddetli ağrı, flegmazya veya dolaşım tehdidi bulunan hastanın hareket planı farklı olabilir.

Pıhtılı bacağa masaj yapılır mı?

Akut DVT şüphesinde kontrolsüz derin masaj önerilmez.

Şişliği azaltmak amacıyla profesyonel lenf drenajı veya farklı uygulamalar yalnızca pıhtının durumu değerlendirildikten sonra planlanmalıdır.

Pıhtı eritme işlemi tehlikeli midir?

Pıhtı eritici ilaç ciddi kanamaya ve nadiren beyin kanamasına neden olabilir.

Bu nedenle yalnızca fayda ihtimali yüksek ve kanama riski düşük seçilmiş hastalarda uygulanır.

Mekanik trombektomide pıhtı tamamen çıkar mı?

Yeni pıhtının önemli bir bölümü çıkarılabilir. Ancak damar duvarına yapışmış eski pıhtı veya kalıcı darlık kalabilir.

Gerekirse balon ve stent uygulanır.

Venöz stent ömür boyu kalır mı?

Venöz stentler kalıcı cihazlardır ve çoğunlukla çıkarılmaz.

Açıklığının korunması için ilaç ve görüntüleme kontrolleri gerekir.

Venöz stent hareket eder mi?

Doğru çap ve konumda yerleştirilen stentin hareket etme riski düşüktür.

Yanlış çaplandırma veya teknik sorunlar stent göçü riskini artırabilir.

Venöz stent ağrı yapar mı?

İşlem sonrasında bel, kasık veya bacakta geçici ağrı görülebilir.

Şiddetli veya giderek artan ağrı stent ve damar açıklığı açısından değerlendirilmelidir.

Stent sonrası spor yapılır mı?

İlk iyileşme döneminden sonra klinik durumu stabil hastalar kademeli olarak aktiviteye dönebilir.

Ağır spor ve ağırlık kaldırma için işlemi yapan ekibin önerisine uyulmalıdır.

Toplardamar tıkanıklığı kalbe gider mi?

Pıhtı toplardamarlardan kalbin sağ tarafına, ardından akciğer damarlarına ilerleyebilir.

Genellikle kalbin kendi damarını tıkamaz; pulmoner emboliye neden olur.

DVT kalp krizi yapar mı?

DVT’nin tipik komplikasyonu kalp krizi değil pulmoner embolidir.

Kalpte doğuştan bir geçiş bulunması gibi nadir durumlarda pıhtı atardamar sistemine geçebilir.

DVT tekrarlar mı?

Evet. Özellikle geçici bir neden bulunmayan, kanser veya pıhtılaşma bozukluğu bulunan hastalarda tekrarlayabilir.

Pıhtı açıldıktan sonra şişlik hemen geçer mi?

Kan akışı düzelince şişlik azalabilir ancak dokulardaki sıvının çekilmesi zaman alabilir.

Toplardamar kapakları hasarlıysa bir miktar kronik şişlik devam edebilir.

Eski pıhtı ilaçla erir mi?

Aylar veya yıllar içerisinde sertleşmiş pıhtı çoğunlukla trombolitik ilaçla etkili biçimde eritilemez.

Kronik tıkanıklıklar balon ve stent gibi mekanik yöntemlerle tedavi edilebilir.

Varis toplardamar tıkanıklığı mıdır?

Varis, yüzeysel toplardamarların genişleyip kıvrımlı hâle gelmesidir.

DVT ise derin toplardamarda pıhtı oluşmasıdır. İki durum aynı değildir ancak birlikte bulunabilir.

Pıhtı için hangi bölüme gidilir?

Kalp ve damar cerrahisi, girişimsel radyoloji, hematoloji ve gerekli durumlarda göğüs hastalıkları veya acil tıp ekipleri değerlendirme yapabilir.

Toplardamar tıkanıklığı ölümcül müdür?

Pıhtının akciğere ilerlemesi, ciddi pulmoner emboli ve dolaşım bozukluğu oluşturabilir.

Flegmazya gibi yaygın tıkanıklıklar da uzuv ve yaşam açısından tehlike yaratabilir.

Hangi Belirtilerde Acil Yardım Alınmalıdır?

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa 112 aranmalı veya acil servise başvurulmalıdır:

• Ani nefes darlığı,
• Göğüs ağrısı,
• Bayılma,
• Kanlı balgam,
• Tek bacağın hızla şişmesi,
• Bacağın mor veya mavi renk alması,
• Şiddetli ve giderek artan bacak ağrısı,
• Bacakta soğukluk veya his kaybı,
• Tansiyon düşüklüğü,
• Hamilelik veya doğum sonrasında yeni bacak şişliği,
• Kan sulandırıcı kullanırken ciddi kanama,
• Girişim sonrasında yeniden gelişen şişlik.

Toplardamar Tıkanıklığının Açılmasında Kişiye Özel Yaklaşım

Toplardamar tıkanıklığının tedavisinde “pıhtı varsa mutlaka çıkarılmalıdır” yaklaşımı doğru değildir.

Karar verilirken şu sorular yanıtlanmalıdır:

• Pıhtı hangi damarlarda bulunuyor?
• Tıkanıklık baldırda mı, kasık ve pelvis damarlarında mı?
• Belirtiler ne zaman başladı?
• Bacak dolaşımı veya uzuv tehdit altında mı?
• Pulmoner emboli bulunuyor mu?
• Pıhtı yeni mi, kronik mi?
• Hastanın kanama riski ne düzeyde?
• Altta yatan iliak ven basısı var mı?
• Kanser veya pıhtılaşma hastalığı bulunuyor mu?
• Yalnızca antikoagülan tedavi yeterli olabilir mi?
• Mekanik trombektomiyle ilacın azaltılması mümkün mü?
• Balon veya venöz stent gerekiyor mu?
• İşlem sonrası ilaç tedavisi nasıl planlanacak?

Çoğu derin ven trombozunda güvenli ve etkili temel yaklaşım antikoagülan tedavidir. Kateterle pıhtı eritme ve mekanik trombektomi; iliofemoral damarları tutan, yeni başlamış, şiddetli belirti oluşturan ve kanama riski düşük seçilmiş hastalarda değerlendirilir. Kronik tıkanıklıklarda ise pıhtı eritme yerine damarın balon ve stentle yeniden açılması daha uygun olabilir.

Toplardamar tıkanıklığını başarılı biçimde tedavi etmek yalnızca damarı bir kez açmak anlamına gelmez. Açılan damarın korunması, pıhtıya neden olan faktörlerin belirlenmesi, kan sulandırıcıların düzenli kullanılması ve uzun dönem damar takibinin yapılması tedavinin ayrılmaz parçalarıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tek taraflı ani bacak şişliği, göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma veya bacakta morarma gelişmesi durumunda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır. Kan sulandırıcı, tromboliz, trombektomi ve venöz stent kararı; pıhtının yeri, süresi ve kişisel kanama riski değerlendirilerek uzman hekimler tarafından verilmelidir.