Kalbin düzenli ve koordineli şekilde çalışmasını sağlayan elektriksel sistemde meydana gelen sorunlar, kalp atım hızının veya ritminin değişmesine neden olabilir. Tıpta aritmi olarak adlandırılan ritim bozuklukları; kalbin çok hızlı, çok yavaş veya düzensiz çalışması şeklinde ortaya çıkabilir.
Kalp çarpıntısı, göğüste düzensiz atım hissi, nefes darlığı veya baş dönmesi aritminin belirtileri arasında yer alabilir. Ancak bazı ritim bozuklukları hiçbir belirti vermeden de ilerleyebilir ve yalnızca EKG veya uzun süreli ritim takibi sırasında fark edilebilir.
Her aritmi tehlikeli değildir. Bazı ritim değişiklikleri tamamen iyi huylu olabilirken, bazıları bayılma, kalp yetmezliği, inme veya ani kalp durması gibi ciddi sonuçlara yol açabilecek kadar önemli olabilir.
Bu nedenle ritim bozukluğunun türünün belirlenmesi ve altta yatan nedenin araştırılması gerekir.
Aritmi Nedir?
Aritmi, kalbin normal ritminin bozulmasıdır. Kalbin elektriksel uyarılarının oluşması veya kalp içerisinde iletilmesi sırasında meydana gelen problemler sonucunda kalp atımları düzensizleşebilir.
Kalp normalde belirli bir elektriksel düzen içerisinde çalışır. Elektriksel uyarı kalbin doğal ritim merkezi olan sinüs düğümünden çıkar, kalbin üst odacıklarına ve ardından alt odacıklarına iletilerek kalbin kasılmasını sağlar.
Bu sistemde meydana gelen herhangi bir aksaklık kalp ritminin değişmesine neden olabilir.
Aritmiler genel olarak:
- Kalbin çok hızlı atması,
- Kalbin çok yavaş atması,
- Kalbin düzensiz atması,
- Kalp atımları arasında beklenmeyen duraklamalar
şeklinde görülebilir.
Kalp Ritim Bozukluklarının Türleri Nelerdir?
Aritmi tek bir hastalık değildir. Farklı mekanizmalara sahip çok sayıda ritim bozukluğu bulunur.
Atriyal Fibrilasyon
Atriyal fibrilasyon, özellikle ileri yaşlarda sık görülen ritim bozukluklarından biridir. Kalbin üst odacıkları olan kulakçıkların düzensiz elektriksel aktivitesi sonucunda kalp ritmi düzensiz hale gelir.
Atriyal fibrilasyonda en önemli sorunlardan biri kalbin üst odacıklarında pıhtı oluşma ve buna bağlı inme riskinin artabilmesidir.
Atriyal Flutter
Atriyal flutterda kulakçıklarda hızlı ve daha organize bir elektriksel aktivite görülür. Çarpıntı, nefes darlığı ve efor kapasitesinde azalma gibi belirtilere neden olabilir.
Supraventriküler Taşikardi
Kalbin üst bölümlerinden kaynaklanan hızlı ritimlerdir. Ataklar aniden başlayıp aniden sona erebilir.
Bazı hastalarda kalp atım hızı oldukça yükselmesine rağmen ritim bozukluğu yapısal kalp hastalığı bulunmayan kişilerde de görülebilir.
Ventriküler Taşikardi
Ventriküler taşikardi, kalbin alt odacıklarından kaynaklanan hızlı ritim bozukluğudur.
Özellikle kalp hastalığı bulunan kişilerde ortaya çıktığında ciddi şekilde değerlendirilmesi gerekir. Bazı ventriküler taşikardi türleri hayati tehlike oluşturabilir.
Ventriküler Fibrilasyon
Ventriküler fibrilasyon, kalbin alt odacıklarının etkili şekilde kasılamadığı çok ciddi bir ritim bozukluğudur.
Kalbin kan pompalaması ciddi şekilde bozulduğu için ani kardiyak arrest gelişebilir ve acil müdahale gerekir.
Bradikardi
Kalp hızının normalden düşük olması bradikardi olarak adlandırılır. Her bradikardi hastalık değildir. Ancak belirgin yavaşlama baş dönmesi, bayılma veya efor kapasitesinde azalma gibi belirtilere neden oluyorsa araştırılması gerekir.
Bazı hastalarda ritim bozukluğunun tedavisinde kalp pili gündeme gelebilir.
Aritminin Belirtileri Nelerdir?
Aritminin belirtileri ritim bozukluğunun türüne, süresine ve kalbin genel durumuna göre değişebilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Kalp çarpıntısı
- Kalbin düzensiz attığını hissetme
- Kalpte tekleme veya boşluk hissi
- Nabzın hızlanması
- Nabzın yavaşlaması
- Baş dönmesi
- Sersemlik
- Bayılma
- Nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Halsizlik
- Çabuk yorulma
- Efor kapasitesinde azalma
- Soğuk terleme
- Kaygı veya huzursuzluk hissi
Ancak önemli bir noktayı vurgulamak gerekir: Aritmi her zaman belirti vermeyebilir.
Özellikle bazı atriyal fibrilasyon vakaları herhangi bir şikâyet oluşturmadan devam edebilir.
Kalp Çarpıntısı Her Zaman Aritmi midir?
Hayır.
Kalp çarpıntısı, kişinin kalp atışlarını normalden daha fazla hissetmesi anlamına gelir. Stres, kaygı, yoğun egzersiz, kafein, uykusuzluk veya bazı ilaçlar çarpıntıya neden olabilir.
Bununla birlikte çarpıntı gerçek bir ritim bozukluğunun belirtisi de olabilir.
Özellikle tekrarlayan, uzun süren, aniden başlayan veya bayılma ve göğüs ağrısıyla birlikte görülen çarpıntılar kardiyolojik açıdan değerlendirilmelidir.
Aritmi Neden Olur?
Ritim bozukluklarının çok sayıda nedeni olabilir.
Kalp Hastalıkları
Koroner arter hastalığı, geçirilmiş kalp krizi, kalp yetmezliği ve kalp kapak hastalıkları bazı aritmilerin ortaya çıkma riskini artırabilir.
Yüksek Tansiyon
Uzun süre kontrol altında olmayan hipertansiyon, kalbin yapısında değişikliklere yol açarak bazı ritim bozukluklarıyla ilişkili olabilir.
Elektrolit Dengesizlikleri
Potasyum, magnezyum ve diğer elektrolitlerdeki ciddi değişiklikler kalbin elektriksel aktivitesini etkileyebilir.
Tiroid Hastalıkları
Tiroid hormonlarının fazla veya az olması kalp ritmini etkileyebilir.
Bazı İlaçlar
Bazı ilaçlar kalp hızını veya kalbin elektriksel iletimini etkileyebilir.
Alkol ve Uyarıcı Maddeler
Aşırı alkol tüketimi ve bazı uyarıcı maddeler ritim bozukluğu riskini artırabilir.
Uyku Apnesi
Uyku sırasında solunumun tekrarlayan şekilde durması ve oksijen seviyesindeki değişiklikler bazı ritim bozukluklarıyla ilişkili olabilir.
Genetik ve Doğuştan Gelen Hastalıklar
Bazı ritim bozuklukları kalbin elektriksel sistemini etkileyen kalıtsal hastalıklarla ilişkili olabilir.
Aritmi Kimlerde Daha Sık Görülür?
Aritmi her yaşta görülebilir. Ancak bazı kişilerde risk daha yüksek olabilir.
Özellikle:
- İleri yaştakiler,
- Kalp hastalığı bulunanlar,
- Daha önce kalp krizi geçirenler,
- Kalp yetmezliği olanlar,
- Hipertansiyon hastaları,
- Diyabeti bulunanlar,
- Tiroid hastalığı olanlar,
- Aşırı alkol kullananlar,
- Uyku apnesi bulunanlar,
- Ailesinde bazı ritim hastalıkları bulunanlar
daha yakından değerlendirilmelidir.
Aritmi Tanısı Nasıl Konulur?
Aritminin tanısında temel amaç, kalbin ritmini kaydetmek ve ortaya çıkan bozukluğun türünü belirlemektir.
Elektrokardiyografi (EKG)
EKG, kalbin elektriksel aktivitesini gösteren temel testlerden biridir.
Kalp çarpıntısı veya ritim bozukluğu sırasında çekilen EKG, aritminin türünün belirlenmesine yardımcı olabilir.
Holter EKG
Ritim bozukluğu sürekli görülmüyorsa 24 saat veya daha uzun süreli ritim kayıtları kullanılabilir.
Holter cihazı günlük yaşam sırasında kalp ritmini takip ederek kısa süreli veya aralıklı aritmilerin yakalanmasına yardımcı olabilir.
Uzun Süreli Ritim Takibi
Çarpıntı veya bayılma atakları çok seyrek ortaya çıkıyorsa daha uzun süreli ritim takip yöntemleri tercih edilebilir.
Bazı hastalarda implante edilebilir loop recorder (ILR) gibi cihazlarla uzun süreli ritim takibi yapılabilir.
Ekokardiyografi
Ekokardiyografi ile kalbin yapısı ve pompalama fonksiyonu değerlendirilir.
Aritminin kalpteki yapısal bir hastalıkla ilişkili olup olmadığının anlaşılmasında önemli bilgiler sağlayabilir.
Kan Testleri
Tiroid fonksiyonları ve elektrolitler gibi bazı değerler gerektiğinde değerlendirilir.
Aritmi Tehlikeli midir?
Aritminin tehlikeli olup olmadığı tamamen ritim bozukluğunun türüne ve hastanın kalp durumuna bağlıdır.
Bazı erken atımlar veya iyi huylu ritim değişiklikleri ciddi bir probleme yol açmayabilir.
Buna karşılık bazı ventriküler ritim bozuklukları veya ciddi ileti problemleri hayati risk oluşturabilir.
Bu nedenle “aritmi var” ifadesi tek başına hastalığın ne kadar ciddi olduğunu göstermez. Öncelikle aritminin hangi tür olduğu belirlenmelidir.
Aritmide Hangi Belirtiler Tehlike Sinyalidir?
Bazı belirtiler aritminin daha ciddi olabileceğini düşündürür.
Özellikle ritim bozukluğuna:
- Bayılma,
- Şiddetli baş dönmesi,
- Göğüs ağrısı,
- Belirgin nefes darlığı,
- Bilinç değişikliği,
- Şiddetli halsizlik,
- Ani başlayan ciddi çarpıntı,
- Soğuk terleme
eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
Çarpıntıyla birlikte bayılma veya göğüs ağrısı yaşanması özellikle önemlidir.
Aritmi Kalp Krizine Neden Olur mu?
Her aritmi kalp krizine neden olmaz.
Kalp krizi, çoğunlukla koroner damarlardaki kan akımının ciddi şekilde azalması veya tamamen kesilmesi sonucu meydana gelir.
Bununla birlikte kalp krizi geçiren kişilerde bazı ritim bozuklukları gelişebilir.
Ayrıca ciddi ritim bozuklukları kalbin pompalama fonksiyonunu bozarak farklı kardiyak komplikasyonlara yol açabilir.
Aritmi İnme Riskini Artırır mı?
Özellikle atriyal fibrilasyon bazı hastalarda inme riskini artırabilir.
Kalbin üst odacıklarının düzensiz çalışması sonucunda kanın belirli bölgelerde göllenmesi ve pıhtı oluşması mümkün olabilir. Oluşan pıhtının dolaşıma katılması beyin damarlarını tıkayabilir.
Bu nedenle atriyal fibrilasyon tanısı alan hastalarda inme riski ayrıca değerlendirilir.
Uygun hastalarda pıhtı oluşumunu önlemeye yönelik antikoagülan tedavi gündeme gelebilir.
Aritmi Kalp Yetmezliğine Neden Olabilir mi?
Bazı ritim bozuklukları uzun süre kontrolsüz kaldığında veya kalp hızının çok uzun süre yüksek seyretmesi durumunda kalbin pompalama fonksiyonunu olumsuz etkileyebilir.
Özellikle uzun süre devam eden hızlı ritimler, kalbin çalışma yükünü artırabilir.
Bunun yanında kalp yetmezliği bulunan kişilerde aritmi gelişme ihtimali de artabilir.
Bu nedenle ritim bozukluğu ve kalp yetmezliği arasındaki ilişki çift yönlü olabilir.
Aritmi Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi, aritminin türüne ve nedenine göre belirlenir.
Bazı hastalarda yalnızca takip yeterli olabilirken, bazı hastalarda ilaç tedavisi veya girişimsel işlemler gerekir.
Tedavi seçenekleri arasında:
- Yaşam tarzı düzenlemeleri,
- İlaç tedavisi,
- Kardiyoversiyon,
- Kateter ablasyonu,
- Kalp pili,
- İmplante edilebilir kardiyoverter defibrilatör (ICD),
- CRT gibi cihaz tedavileri
bulunabilir.
İlaç Tedavisi Ne Zaman Kullanılır?
Bazı ritim bozukluklarında kalp hızını kontrol etmek veya ritmi düzenlemek amacıyla ilaç tedavisi kullanılabilir.
Atriyal fibrilasyonda ise yalnızca ritmi veya kalp hızını kontrol etmek değil, uygun hastalarda inme riskini azaltmak da tedavinin önemli bir parçasıdır.
İlaç seçimi hastanın yaşına, kalp hastalığına, böbrek fonksiyonlarına, kanama riskine ve ritim bozukluğunun türüne göre yapılır.
Kateter Ablasyonu Nedir?
Kateter ablasyonu, bazı ritim bozukluklarının kaynağını ortadan kaldırmak amacıyla uygulanan girişimsel bir tedavidir.
İnce kateterler damar yoluyla kalbe ilerletilir ve ritim bozukluğuna neden olan elektriksel bölge tespit edilir.
Uygun hastalarda bu bölgeye enerji uygulanarak anormal elektriksel aktivitenin engellenmesi amaçlanır.
Özellikle belirli supraventriküler taşikardiler, atriyal fibrilasyon ve bazı ventriküler ritim bozukluklarında ablasyon tedavisi değerlendirilebilir.
Ventriküler Taşikardide Tedavi Nasıl Planlanır?
Ventriküler taşikardi, özellikle yapısal kalp hastalığı bulunan kişilerde dikkatle değerlendirilmesi gereken ritim bozukluklarından biridir.
Tedavi:
- Ritim bozukluğunun türüne,
- Süresine,
- Hastanın kalp fonksiyonuna,
- Daha önce kalp durması yaşanıp yaşanmadığına,
- Altta yatan kalp hastalığına
göre belirlenir.
Bazı hastalarda ilaç tedavisi, bazı hastalarda ablasyon ve bazı hastalarda ICD tedavisi gündeme gelebilir.
Kalp Pili Hangi Aritmilerde Kullanılır?
Kalp pili özellikle kalbin çok yavaş çalıştığı veya elektriksel iletimin ciddi şekilde bozulduğu bazı ritim problemlerinde kullanılır.
Örneğin:
- Semptomatik bradikardi,
- Bazı sinüs düğümü hastalıkları,
- İleri derecede AV blok,
- Bazı ciddi iletim bozuklukları
kalıcı kalp pili tedavisinin değerlendirilebileceği durumlardır.
Kalp pili, hızlı ritimlerin tamamını tedavi eden bir cihaz değildir.
ICD Nedir ve Normal Kalp Pilinden Farkı Nedir?
ICD, yani implante edilebilir kardiyoverter defibrilatör, belirli ciddi ventriküler ritim bozukluklarını tanıyabilen ve gerektiğinde elektriksel tedavi uygulayabilen bir cihazdır.
Standart kalp pili temel olarak yavaş kalp ritimlerini desteklemek amacıyla kullanılırken, ICD hayatı tehdit edebilecek bazı hızlı ventriküler ritimlere karşı şok tedavisi sağlayabilir.
Bu nedenle iki cihaz aynı amaçla kullanılmaz.
Aritmiden Korunmak İçin Neler Yapılabilir?
Her ritim bozukluğu önlenemese de kalp sağlığını destekleyen bazı yaşam tarzı alışkanlıkları önemlidir.
Sigarayı Bırakmak
Sigara kalp-damar sistemini olumsuz etkileyebilir ve birçok kalp hastalığı için risk faktörüdür.
Alkol Tüketimini Sınırlamak
Özellikle aşırı alkol tüketimi bazı ritim bozukluklarıyla ilişkilendirilebilir.
Kafein Tüketimini Kişiye Göre Değerlendirmek
Kafein bazı kişilerde çarpıntıyı tetikleyebilir. Çarpıntı ile belirli bir içecek arasında açık ilişki fark ediliyorsa tüketim alışkanlığı doktorla değerlendirilmelidir.
Düzenli Fiziksel Aktivite
Kişinin kalp sağlığına uygun düzenli egzersiz genel kardiyovasküler sağlığı destekleyebilir.
Tansiyonu Kontrol Etmek
Yüksek tansiyonun uzun süre kontrolsüz kalması kalbin yapısını ve elektriksel sistemini etkileyebilir.
Uyku Düzenine Dikkat Etmek
Yeterli ve kaliteli uyku kalp sağlığı açısından önemlidir. Uyku apnesi belirtileri bulunan kişilerin değerlendirilmesi gerekebilir.
Kalp Ritim Bozukluğu Olan Kişi Spor Yapabilir mi?
Aritmi bulunan herkes için spor tamamen yasak değildir.
Ancak sporun türü ve yoğunluğu ritim bozukluğunun türüne, kalbin yapısına ve kişinin fiziksel kapasitesine göre belirlenmelidir.
Özellikle egzersiz sırasında çarpıntı, göğüs ağrısı, baş dönmesi veya bayılma yaşayan kişilerin spor programına devam etmeden önce değerlendirilmesi gerekir.
Ne Zaman Kardiyoloji Uzmanına Başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa kardiyoloji değerlendirmesi uygun olabilir:
- Tekrarlayan çarpıntı
- İstirahatte belirgin hızlı veya yavaş nabız
- Açıklanamayan bayılma
- Çarpıntıyla birlikte baş dönmesi
- Egzersiz sırasında ritim düzensizliği
- Göğüs ağrısıyla birlikte çarpıntı
- Ailede ani kardiyak ölüm öyküsü
- Daha önce ritim bozukluğu tanısı bulunması
Özellikle bayılma, göğüs ağrısı veya ciddi nefes darlığıyla birlikte ortaya çıkan çarpıntıların geciktirilmeden değerlendirilmesi gerekir.
Sonuç: Aritmide Önemli Olan Ritim Bozukluğunun Türünü Belirlemektir
Kalpte ritim bozukluğu, tek başına belirli bir hastalığı ifade etmez. Aritminin türü, ortaya çıkış şekli ve hastanın kalp sağlığı, durumun ne kadar önemli olduğunu belirler.
Bazı ritim bozuklukları yalnızca takip gerektirirken bazıları ilaç tedavisi, ablasyon veya cihaz tedavisi gerektirebilir.
Çarpıntı, bayılma, baş dönmesi, göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi belirtiler ritim bozukluğunun önemli sinyalleri olabilir. Özellikle belirtilerin tekrarlaması veya giderek şiddetlenmesi durumunda kardiyolojik değerlendirme yapılmalıdır.
Aritmi tanısında EKG önemli bir başlangıç testi olsa da aralıklı ortaya çıkan ritim bozukluklarında Holter veya daha uzun süreli ritim takip yöntemleri gerekebilir.
Doğru tedavi için öncelikle hangi ritim bozukluğunun bulunduğunun ve buna neden olan faktörlerin belirlenmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aritmi nedir?
Aritmi, kalbin normal elektriksel ritminin bozulmasıdır. Kalp çok hızlı, çok yavaş veya düzensiz çalışabilir.
Kalp ritim bozukluğu tehlikeli midir?
Her aritmi tehlikeli değildir. Bazı ritim bozuklukları iyi huyluyken bazıları ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Ritim bozukluğunun türü ve hastanın kalp durumu belirleyicidir.
Aritminin en sık görülen belirtisi nedir?
En sık belirtilerden biri çarpıntıdır. Bunun yanında düzensiz kalp atımı hissi, baş dönmesi, nefes darlığı, halsizlik ve bayılma görülebilir.
Kalp çarpıntısı aritmi anlamına gelir mi?
Hayır. Stres, egzersiz, kafein veya bazı diğer faktörler de çarpıntıya neden olabilir. Ancak tekrarlayan veya başka belirtilerle birlikte görülen çarpıntılar değerlendirilmelidir.
Aritmi bayılmaya neden olur mu?
Evet. Özellikle kalbin yeterli kan pompalamasını engelleyen bazı hızlı veya yavaş ritim bozuklukları bayılmaya neden olabilir.
Aritmi kalp krizine neden olur mu?
Her aritmi kalp krizine neden olmaz. Ancak kalp krizi sonrasında bazı ritim bozuklukları gelişebilir ve bazı ciddi aritmiler kalbin pompalama fonksiyonunu etkileyebilir.
Aritmi inme riskini artırır mı?
Özellikle atriyal fibrilasyon bazı hastalarda inme riskini artırabilir. Bu hastalarda pıhtı oluşma riski değerlendirilerek uygun tedavi planlanır.
Aritmi nasıl teşhis edilir?
EKG, Holter EKG, uzun süreli ritim takip sistemleri, ekokardiyografi ve gerektiğinde kan testleri kullanılabilir.
Holter EKG nedir?
Holter EKG, kalbin ritmini günlük yaşam sırasında belirli bir süre boyunca kaydeden taşınabilir bir cihazdır. Aralıklı ortaya çıkan ritim bozukluklarının yakalanmasına yardımcı olabilir.
Aritmi tedavi edilir mi?
Evet. Tedavi ritim bozukluğunun türüne göre değişir. İlaç tedavisi, kardiyoversiyon, ablasyon ve cihaz tedavileri uygun hastalarda kullanılabilir.
Aritmi için kalp pili gerekir mi?
Her aritmide kalp pili gerekmez. Kalp pili özellikle belirgin bradikardi ve bazı ciddi elektriksel iletim bozukluklarında kullanılır.
Aritmide ICD ne zaman kullanılır?
ICD, özellikle hayatı tehdit edebilecek bazı ventriküler ritim bozuklukları açısından yüksek risk taşıyan veya uygun klinik kriterleri karşılayan hastalarda değerlendirilir.
Aritmi hastaları spor yapabilir mi?
Birçok aritmi hastası uygun değerlendirme sonrasında fiziksel aktivite yapabilir. Ancak sporun türü ve yoğunluğu ritim bozukluğuna ve kalbin genel durumuna göre belirlenmelidir.
Çarpıntı ne zaman tehlikelidir?
Çarpıntıya bayılma, göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, belirgin baş dönmesi veya bilinç değişikliği eşlik ediyorsa daha ciddi bir ritim bozukluğu açısından acil değerlendirme gerekebilir.
Aritmi tamamen geçer mi?
Bazı ritim bozuklukları kendiliğinden veya tedaviyle kontrol altına alınabilir. Bazılarında ise uzun süreli takip ve tedavi gerekebilir.
Aritmi yaşla birlikte artar mı?
Bazı ritim bozukluklarının görülme sıklığı yaş ilerledikçe artabilir. Ancak aritmi yalnızca ileri yaşta görülen bir hastalık değildir.
Aritmi olan kişi hangi doktora gitmelidir?
İlk değerlendirme için kardiyoloji uzmanına başvurulabilir. Özellikle karmaşık ritim bozukluklarında elektrofizyoloji ve aritmi konusunda deneyimli kardiyoloji uzmanlarının değerlendirmesi gerekebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Ritim bozukluklarının tanısı ve tedavisi kişiden kişiye değişir. Çarpıntı, bayılma, göğüs ağrısı veya ciddi nefes darlığı gibi belirtiler yaşayan kişilerin tıbbi değerlendirme alması gerekir.
