Koroner bypass ameliyatı, kalbi besleyen koroner damarların ileri derecede daralması veya tıkanması sonucunda kalp kasına yeterli kan gitmediği durumlarda uygulanan cerrahi bir damar yeniden kanlandırma (revaskülarizasyon) yöntemidir. Tıbbi adıyla koroner arter bypass greftleme (CABG) olarak bilinen bu ameliyatta, vücudun başka bir bölümünden alınan sağlıklı damarlar kullanılarak tıkalı veya ciddi şekilde daralmış koroner damarların ilerisine yeni kan akım yolları oluşturulur.
Bypass ameliyatının temel amacı, kalp kasına ulaşan kan akımını artırmak, göğüs ağrısı gibi koroner arter hastalığı belirtilerini azaltmak ve uygun hastalarda kalp krizi ve diğer ciddi kardiyovasküler olayların riskini azaltmaktır.
Koroner Bypass Ameliyatı Nedir?
Koroner arterler, kalp kasının ihtiyaç duyduğu oksijen ve besinleri taşıyan damarlardır. Koroner arter hastalığında bu damarların duvarlarında aterosklerotik plaklar oluşarak damar çapının daralmasına veya tamamen tıkanmasına neden olabilir.
Damar darlığı ilerlediğinde kalp kasının ihtiyaç duyduğu kanı alması zorlaşır. Bunun sonucunda özellikle efor sırasında göğüs ağrısı, nefes darlığı ve çabuk yorulma gibi şikâyetler ortaya çıkabilir. İleri derecede koroner damar hastalığında kalp krizi riski de artabilir.
Bypass ameliyatında tıkalı damarın açılması yerine, tıkanıklığın ötesine ulaşan alternatif bir kan yolu oluşturulur. Bu yeni yol sayesinde kan, tıkalı veya ciddi derecede daralmış bölümün etrafından geçerek kalp kasına ulaşabilir.
Koroner Bypass Neden Yapılır?
Koroner bypass, her koroner damar darlığında uygulanan bir tedavi değildir. Tedavi seçimi; damarların anatomisi, darlıkların sayısı ve konumu, hastanın belirtileri, kalbin pompalama fonksiyonu, eşlik eden hastalıklar ve cerrahi risk gibi birçok faktör değerlendirilerek belirlenir.
Bypass ameliyatı özellikle şu durumlarda gündeme gelebilir:
- Birden fazla koroner damarda ileri derecede darlık bulunması
- Sol ana koroner arter hastalığı
- Bazı üç damar hastalıkları
- Diyabet ile birlikte yaygın koroner arter hastalığı
- İlaç tedavisine rağmen devam eden belirgin göğüs ağrısı
- Koroner damar yapısının stent tedavisine uygun olmaması
- Daha önce uygulanan stent tedavisinin yeterli olmaması veya uygun bir seçenek olmaması
- Kalp fonksiyonlarının koroner damar hastalığından etkilenmesi
- Bazı karmaşık ve yaygın koroner damar hastalıkları
Güncel revaskülarizasyon yaklaşımında, hangi hastaya bypass veya kateter tabanlı tedavi uygulanacağı yalnızca damar sayısına göre değil; anatomik karmaşıklık, teknik uygulanabilirlik ve hastanın klinik özellikleri birlikte değerlendirilerek belirlenir. Tedavi kararının belirsiz olduğu karmaşık vakalarda kardiyolog, girişimsel kardiyolog ve kalp-damar cerrahından oluşan Heart Team yaklaşımı önerilmektedir.
Bypass Öncesinde Hangi Tetkikler Yapılır?
Bypass kararı verilmeden önce koroner damarların ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi gerekir.
Hastanın durumuna göre:
- Elektrokardiyografi (EKG)
- Ekokardiyografi
- Kan testleri
- Efor veya stres testleri
- Koroner bilgisayarlı tomografi
- Koroner anjiyografi
- Kalbin pompalama fonksiyonunu değerlendiren tetkikler
- Gerekli diğer görüntüleme yöntemleri
kullanılabilir.
Özellikle ileri derecede koroner damar hastalığında damarların anatomisinin ayrıntılı olarak ortaya konması tedavi planlamasının temel aşamalarından biridir.
Koroner damarların görüntülenmesinde kullanılan koroner anjiyografi hakkında ayrıntılı bilgi için Koroner Anjiyografi sayfasını inceleyebilirsiniz. Bu sayfa sitenin mevcut tedavi yapısında yer almaktadır.
Koroner Bypass Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Koroner bypass ameliyatı hastanede, genel anestezi altında gerçekleştirilir. Klasik yöntemde göğüs kemiği olan sternum açılarak kalbe ulaşılır.
Ameliyatın temel aşamaları şu şekilde özetlenebilir:
1. Anestezi Uygulanır
Hasta genel anestezi altına alınır ve operasyon boyunca herhangi bir ağrı veya bilinçli farkındalık yaşamaz.
2. Kullanılacak Damar Hazırlanır
Bypass grefti olarak vücudun farklı bölgelerinden alınan sağlıklı damarlar kullanılabilir.
Sıklıkla:
- Göğüs iç duvarındaki internal mammary arter,
- Bacaktan alınan safen ven,
- Kol bölgesindeki radial arter
gibi damarlar kullanılabilir.
Hangi damarın veya damarların kullanılacağı hastanın damar yapısı ve ameliyat planına göre belirlenir.
3. Kalbe Ulaşılır
Klasik açık kalp bypass ameliyatında göğüs kemiği açılarak kalbe ulaşılır. Bazı uygun hastalarda ise daha küçük kesilerle gerçekleştirilen minimal invaziv bypass teknikleri kullanılabilir. Ancak minimal invaziv yöntem her hasta için uygun değildir.
4. Yeni Damar Yolları Oluşturulur
Hazırlanan sağlıklı damarlar, koroner damardaki tıkalı veya ciddi daralmış bölümün ilerisine bağlanır.
Böylece kan, tıkalı bölgenin çevresinden geçerek kalp kasına ulaşabilir.
5. Göğüs Kemiği Kapatılır
Klasik açık ameliyatta sternum yeniden birleştirilir ve göğüs kemiği metal tellerle sabitlenir. Bu teller genellikle vücutta kalır.
Ameliyatın süresi hastanın damar yapısına, bypass sayısına ve operasyonun karmaşıklığına göre değişmekle birlikte genellikle birkaç saat sürer. NHS, CABG operasyonunun çoğunlukla yaklaşık 3-6 saat sürdüğünü belirtmektedir.
Kaç Damara Bypass Yapılır?
Bypass sayısı hastanın koroner damarlarındaki hastalığın yaygınlığına göre belirlenir.
Tek bir damara bypass yapılabileceği gibi iki, üç veya daha fazla damara da bypass uygulanabilir.
Bu nedenle:
- Tekli bypass
- İkili bypass
- Üçlü bypass
- Dörtlü bypass
gibi ifadeler kullanılabilir.
“Üçlü bypass” ifadesi üç koroner damar bölgesine bypass uygulandığını, “dörtlü bypass” ise dört ayrı bypass grefti kullanıldığını ifade eder. Ancak bypass sayısı tek başına hastalığın ciddiyetini veya ameliyatın başarısını belirleyen bir ölçüt değildir.
Bypass Ameliyatında Kalp Durdurulur mu?
Klasik bypass ameliyatlarının önemli bir bölümünde kalp-akciğer makinesi kullanılabilir. Bu makine ameliyat sırasında kan dolaşımını ve oksijenlenmeyi destekler.
Bunun yanında uygun hastalarda kalp çalışmaya devam ederken gerçekleştirilen off-pump bypass teknikleri de kullanılabilir. Hangi yöntemin tercih edileceği hastanın özelliklerine, damar yapısına ve cerrahın değerlendirmesine göre belirlenir.
Dolayısıyla bypass ameliyatının her hastada tamamen aynı teknikle gerçekleştirilmesi söz konusu değildir.
Bypass Ameliyatı ile Stent Arasındaki Fark Nedir?
Bypass ve stent, koroner damar hastalığının tedavisinde kullanılan ancak birbirinden farklı iki revaskülarizasyon yöntemidir.
Stent tedavisinde damar içerisindeki darlık kateter yardımıyla açılır ve damarın açık kalmasını sağlamak amacıyla stent yerleştirilir.
Bypass ameliyatında ise tıkalı veya ciddi derecede daralmış koroner damarın ilerisine yeni bir damar yolu oluşturulur.
Hangi yöntemin uygun olduğu hastanın damar anatomisine ve genel klinik durumuna göre belirlenir. Bazı hastalarda stent tedavisi uygunken, bazı hastalarda cerrahi bypass daha uygun bir seçenek olabilir.
Stent tedavisi hakkında ayrıntılı bilgi için Anjiyoplasti ve Stent Yerleştirme sayfasını inceleyebilirsiniz. Bu tedavi sayfası mevcut site sitemap’ında yer almaktadır.
Her Koroner Damar Tıkanıklığında Bypass Gerekir mi?
Hayır.
Koroner damardaki her darlık bypass ameliyatı gerektirmez. Bazı darlıklar ilaç tedavisi ve risk faktörlerinin kontrolüyle takip edilebilirken, uygun anatomik özelliklere sahip bazı darlıklar kateter tabanlı yöntemlerle tedavi edilebilir.
Özellikle damar hastalığının anatomik yapısı, darlığın derecesi ve yaygınlığı tedavi seçiminde önemlidir.
Örneğin kronik total oklüzyon (CTO) olarak adlandırılan tamamen tıkalı ve uzun süredir kapalı olan damarlar, özel girişimsel tekniklerle açılmaya çalışılabilir. Bu konuda CTO – Kronik Total Oklüzyon Tedavisi sayfasından ayrıntılı bilgi alınabilir. Site sitemap’ında bu tedavi sayfası da yer almaktadır.
Kompleks Koroner Hastalıklarda Bypass mı, Stent mi?
Bazı hastalarda koroner damar hastalığı oldukça karmaşık olabilir. Birden fazla damar tutulumu, damarların çatallanma bölgelerindeki darlıklar, kronik total tıkanıklıklar veya ileri kalsifikasyon gibi durumlar tedavi planlamasını zorlaştırabilir.
Bu tür hastalarda bypass ile perkütan koroner girişim arasında karar verirken yalnızca tek bir damar değil, koroner damar ağının tamamı değerlendirilir.
Hastanın yaşı, diyabet gibi eşlik eden hastalıkları, kalbin pompalama fonksiyonu, damarların anatomik karmaşıklığı ve cerrahi risk birlikte ele alınır.
Karmaşık koroner damar hastalıklarında kullanılan farklı girişimsel yaklaşımlar hakkında Kompleks Koroner Girişimler bölümünden bilgi alınabilir. Bu bölümün altında Crush, Culotte, Provisional, T-stenting ve TAP gibi farklı teknikler de yer almaktadır.
Bypass Ameliyatının Avantajları Nelerdir?
Uygun hastalarda bypass ameliyatının temel avantajı, kalp kasına kan akımının tıkalı damar bölümünü geçerek yeniden sağlanmasıdır.
Bypass:
- Kalp kasına kan akımını artırabilir.
- Göğüs ağrısı şikâyetlerini azaltabilir.
- Efor kapasitesini artırabilir.
- Bazı yüksek riskli koroner damar hastalarında yaşam süresine katkı sağlayabilir.
- Uygun hastalarda kalp krizi riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Ancak bypass koroner arter hastalığını tamamen ortadan kaldıran bir işlem değildir. Hastalığın temel mekanizması devam edebileceği için ameliyat sonrasında da ilaç tedavisi, kolesterol ve tansiyon kontrolü, sigaradan uzak durma, sağlıklı beslenme ve düzenli takip önem taşır.
Koroner Bypass Ameliyatının Riskleri Nelerdir?
Bypass ameliyatı büyük bir cerrahi girişimdir ve her cerrahi işlemde olduğu gibi belirli riskler taşır.
Olası komplikasyonlar arasında:
- Kanama
- Yara veya göğüs kemiği enfeksiyonu
- Kalp ritim bozuklukları
- Kalp krizi
- İnme
- Böbrek fonksiyonlarında bozulma
- Akciğerle ilgili komplikasyonlar
- Anesteziye bağlı komplikasyonlar
- Geçici hafıza veya dikkat sorunları
bulunabilir.
Risk düzeyi her hastada aynı değildir. Yaş, mevcut kalp hastalığının yaygınlığı, böbrek fonksiyonları, diyabet, akciğer hastalıkları ve ameliyatın acil olup olmaması gibi faktörler cerrahi riski etkileyebilir.
Bu nedenle bypass kararı, ameliyatın sağlayacağı fayda ile olası riskler birlikte değerlendirilerek verilmelidir.
Bypass Sonrası Hastanede Kaç Gün Kalınır?
Bypass sonrasında hastalar genellikle önce yoğun bakım ünitesinde takip edilir ve durumları uygun olduğunda servise alınır.
Hastanede kalış süresi hastanın iyileşme hızına ve herhangi bir komplikasyon gelişip gelişmediğine göre değişir. NHS, çoğu hastanın yaklaşık bir hafta hastanede kaldığını belirtmektedir.
Ameliyat sonrasında ilk dönemde:
- Kalp ritmi,
- Tansiyon,
- Solunum,
- Böbrek fonksiyonları,
- Ameliyat yaraları,
- Göğüs tüplerinin durumu
yakından takip edilir.
Hastanın güvenli şekilde hareket edebilmesi ve temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesi de taburculuk kararında önemlidir.
Bypass Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?
Bypass sonrası iyileşme kişiden kişiye değişir.
Göğüs kemiğinin iyileşmesi ve vücudun ameliyatın etkilerinden tamamen toparlanması birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürebilir. NHS, tam toparlanmanın çoğu hastada yaklaşık 2-3 ay sürebileceğini ve birçok kişinin yaklaşık 6 hafta içerisinde günlük aktivitelerinin önemli bir bölümüne dönebildiğini belirtmektedir.
İyileşme döneminde:
- Kontrollü yürüyüş,
- Doktorun önerdiği egzersiz programı,
- Yara bakımına dikkat edilmesi,
- İlaçların düzenli kullanılması,
- Ağır kaldırmaktan kaçınma,
- Sigaranın bırakılması,
- Kalp sağlığına uygun beslenme
önemlidir.
Kardiyak rehabilitasyon programları da ameliyat sonrasında fiziksel kapasitenin yeniden kazanılması ve yaşam tarzının düzenlenmesi açısından önemli bir destek sağlayabilir.
Bypass Sonrası Ağrı Normal midir?
Ameliyat sonrasında göğüs, sırt veya omuz bölgesinde ağrı ve hassasiyet görülebilir. Özellikle göğüs kemiğinin açıldığı ameliyatlarda hareket ederken, öksürürken veya yataktan kalkarken rahatsızlık hissedilebilir.
Ağrının zaman içerisinde azalması beklenir.
Ancak yeni başlayan veya giderek şiddetlenen göğüs ağrısı, özellikle nefes darlığı, terleme, bulantı veya kola/çeneye yayılan ağrı ile birlikteyse normal iyileşme ağrısı olarak değerlendirilmemelidir.
Bypass Sonrası Hangi Pozisyonda Yatılmalıdır?
Bypass sonrası özellikle ilk dönemde yatış pozisyonu göğüs kemiğindeki hassasiyet nedeniyle önem kazanır.
Birçok hasta için sırtüstü ve üst gövdenin hafif yükseltilmiş olduğu pozisyon başlangıçta daha rahat olabilir. Ancak hastanın ameliyat şekli ve iyileşme durumu farklı olduğundan, cerrahi ekibin önerileri esas alınmalıdır.
Yan yatış bazı hastalarda zaman içerisinde mümkün olabilir. Yüzüstü yatmak ise erken dönemde göğüs bölgesine doğrudan baskı oluşturabileceğinden genellikle tercih edilmez.
Bypass sonrası uyku pozisyonları hakkında daha ayrıntılı bilgi için hazırlanan Bypass Sonrası Hangi Pozisyonda Yatılmalıdır? içeriğine de göz atabilirsiniz.
Bypass Sonrası Hangi İlaçlar Kullanılır?
Ameliyat sonrasında kullanılan ilaçlar hastanın durumuna göre belirlenir.
Tedavi planında doktorun değerlendirmesine göre:
- Aspirin veya uygun antiplatelet tedavi,
- Kolesterol düşürücü ilaçlar,
- Beta blokerler,
- Tansiyon ilaçları,
- Diyabet ilaçları,
- Gerektiğinde diğer kardiyovasküler ilaçlar
yer alabilir.
Özellikle statin tedavisi ve uygun antiplatelet tedavinin devam ettirilmesi, bypass sonrasında ikincil korunmanın önemli parçalarıdır. 2026 AHA güncellemesinde bypass sonrası düşük doz aspirinin kontrendikasyon yoksa genellikle uzun süre devam ettirilmesi ve LDL kolesterolün etkin şekilde düşürülmesi vurgulanmaktadır.
Hastalar ilaçlarını doktor önerisi olmadan bırakmamalı veya dozlarını değiştirmemelidir.
Bypass Sonrası Damarlar Tekrar Tıkanır mı?
Bypass ameliyatı uzun süreli koruma sağlayabilse de koroner arter hastalığının ilerlemesini tamamen durdurmaz.
Hem doğal koroner damarlarda hem de bypass greftlerinde zaman içerisinde yeni darlıklar veya tıkanıklıklar gelişebilir. Bu nedenle ameliyat sonrasında risk faktörlerinin kontrol edilmesi büyük önem taşır.
Özellikle:
- LDL kolesterolün kontrol altında tutulması,
- Tansiyonun düzenlenmesi,
- Diyabetin kontrolü,
- Sigaranın bırakılması,
- Sağlıklı beslenme,
- Düzenli fiziksel aktivite,
- Fazla kilonun azaltılması,
- Doktor kontrollerinin aksatılmaması
uzun dönem koroner sağlığın korunmasına yardımcı olur. AHA’nın 2026 güncellemesi de CABG sonrası ikincil korunmanın önemine özellikle dikkat çekmektedir.
Bypass Sonrası Yeniden Stent Takılabilir mi?
Evet. Bypass geçirmiş bir hastada ilerleyen yıllarda doğal koroner damarlarda veya bypass greftlerinde yeni darlık gelişmesi durumunda, uygun anatomik koşullarda perkütan koroner girişim ve stent tedavisi değerlendirilebilir.
Ancak bu karar her hastada farklıdır. Damarın anatomisi, bypass greftlerinin durumu, darlığın konumu ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilir.
Özellikle daha önce bypass geçirmiş ve karmaşık damar yapısına sahip hastalarda tedavi seçimi deneyimli bir ekip tarafından ayrıntılı şekilde planlanmalıdır.
Bypass Ameliyatı Sonrası Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Ameliyat sonrası bazı şikâyetler beklenebilir. Ancak aşağıdaki belirtiler ortaya çıktığında sağlık ekibiyle iletişime geçilmelidir:
- Giderek artan göğüs ağrısı
- Yeni başlayan veya artan nefes darlığı
- Belirgin çarpıntı
- Bayılma veya ciddi baş dönmesi
- Yara yerinde artan kızarıklık
- Yara yerinden akıntı veya irin gelmesi
- Yüksek ateş
- Belirgin bacak şişliği
- Göğüs kemiğinde oynama veya belirgin tıklama hissi
Şiddetli veya geçmeyen göğüs ağrısı, nefes darlığı, terleme, bulantı veya inme belirtileri gibi acil durumlarda gecikmeden acil tıbbi yardım alınmalıdır.
Koroner Bypass Ameliyatı Kalp Krizini Önler mi?
Bypass ameliyatı koroner arter hastalığını tamamen ortadan kaldırmaz. Ancak uygun hastalarda kalp kasına kan akımını artırarak göğüs ağrısını azaltabilir ve bazı hasta gruplarında kalp krizi ve ölüm riskini azaltmaya katkı sağlayabilir.
Ameliyat sonrasında koroner hastalığın kontrol altında tutulması için ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleri devam etmelidir.
Koroner Bypass Ameliyatı Başarılı Olur mu?
Bypass ameliyatı, uygun hastalarda koroner kan akımının yeniden sağlanmasında etkili ve uzun yıllardır kullanılan bir tedavi yöntemidir.
Ancak “başarı” yalnızca ameliyatın teknik olarak tamamlanmasıyla değerlendirilmez. Uzun dönem sonuçlarda:
- Bypass greftlerinin açıklığı,
- Koroner hastalığın ilerleyip ilerlemediği,
- Kalp fonksiyonları,
- Risk faktörlerinin kontrolü,
- Hastanın ilaç tedavisine uyumu,
- Yaşam tarzı
gibi birçok faktör rol oynar.
Bu nedenle bypass sonrasında düzenli kardiyoloji takibi en az ameliyatın kendisi kadar önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Koroner bypass ameliyatı nedir?
Koroner bypass, kalbi besleyen damarlardaki ciddi darlık veya tıkanıklıkların ilerisine yeni damar yolları oluşturularak kalp kasına kan akımının artırılmasını amaçlayan cerrahi tedavidir.
Bypass ameliyatı neden yapılır?
İleri koroner arter hastalığında, özellikle çok damar hastalığı, sol ana koroner hastalığı veya stent tedavisinin uygun olmadığı karmaşık damar yapılarında bypass ameliyatı önerilebilir.
Bypass ameliyatı kaç saat sürer?
Ameliyatın süresi hastanın damar yapısına ve operasyonun kapsamına göre değişir. Klasik CABG operasyonu çoğunlukla yaklaşık 3-6 saat sürer.
Bypass ameliyatında kaç damar değiştirilir?
Bir, iki, üç veya daha fazla bypass grefti kullanılabilir. Bypass sayısı koroner damar hastalığının yaygınlığına göre belirlenir.
Bypass mı stent mi daha iyidir?
Her hasta için tek bir doğru seçenek yoktur. Damarların anatomisi, hastalığın yaygınlığı, eşlik eden hastalıklar, cerrahi risk ve hastanın tercihleri birlikte değerlendirilerek karar verilir. Karmaşık durumlarda Heart Team yaklaşımı önerilmektedir.
Bypass ameliyatı sonrası tamamen iyileşilir mi?
İyileşme süreci kişiden kişiye değişir. Günlük yaşam aktivitelerinin önemli bölümüne dönüş yaklaşık 6 hafta içerisinde mümkün olabilirken, tam toparlanma çoğu hastada 2-3 ay sürebilir.
Bypass sonrası damarlar tekrar tıkanabilir mi?
Evet. Koroner arter hastalığı ilerleyebileceği için doğal damarlarda veya bypass greftlerinde zaman içerisinde yeni darlıklar gelişebilir. Bu nedenle ikincil korunma ve düzenli takip önemlidir.
Bypass sonrası stent takılabilir mi?
Uygun hastalarda, bypass sonrasında gelişen yeni damar darlıkları veya greft sorunları için stent tedavisi değerlendirilebilir. Karar damar anatomisine ve hastanın genel durumuna göre verilir.
Bypass ameliyatı sonrası ağır kaldırılır mı?
Erken iyileşme döneminde göğüs kemiğinin iyileşmesini olumsuz etkileyebilecek ağır kaldırma ve zorlayıcı üst gövde hareketlerinden kaçınılmalıdır. Aktivite düzeyi doktor ve rehabilitasyon ekibinin önerileri doğrultusunda kademeli olarak artırılmalıdır.
Bypass sonrası kalp krizi geçirilir mi?
Bypass ameliyatı kalp krizi riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Koroner arter hastalığının ilerlemesi veya bypass greftlerinde sorun oluşması nedeniyle ilerleyen dönemde yeniden kalp-damar problemi gelişebilir.
Bypass ameliyatı koroner damar hastalığını tamamen tedavi eder mi?
Hayır. Bypass, tıkalı veya ciddi derecede daralmış damar bölümünü aşarak kan akımını yeniden sağlar; ancak aterosklerozun temel nedenlerini ortadan kaldırmaz. Bu nedenle ameliyat sonrasında ilaç tedavisi ve yaşam tarzı düzenlemeleri devam etmelidir.
Koroner bypass ameliyatı, ileri koroner arter hastalığında kalp kasına giden kan akımını yeniden sağlamayı amaçlayan önemli bir cerrahi tedavi yöntemidir. Özellikle çok damar hastalığı, sol ana koroner arter hastalığı ve bazı karmaşık koroner damar yapılarında önemli bir tedavi seçeneği olabilir.
Bypass kararının verilmesi yalnızca damar sayısına göre yapılmaz. Koroner damarların anatomisi, darlıkların özellikleri, kalbin pompalama fonksiyonu, eşlik eden hastalıklar ve cerrahi risk birlikte değerlendirilir. Uygun hastalarda bypass ile perkütan koroner girişimler arasında karar verirken multidisipliner Heart Team yaklaşımı önem taşır.
Ameliyat sonrasında ise iyileşme sürecinin tamamlanması, ilaçların düzenli kullanılması, kolesterol ve tansiyonun kontrol edilmesi, sigaranın bırakılması, uygun fiziksel aktivitenin sürdürülmesi ve düzenli kardiyoloji kontrollerinin yapılması uzun dönem sonuçlar açısından büyük önem taşır.


