Mikrovasküler anjina, kalp kasının içindeki gözle görülemeyecek kadar küçük damarların işlev bozukluğu nedeniyle ortaya çıkan göğüs ağrısıdır. Anjiyografide büyük koroner arterlerde ciddi darlık bulunmadığı hâlde göğüs ağrısı süren pek çok hastanın yakınmalarının kaynağı bu küçük damarlardır. “Anjiyo temiz göğüs ağrısı” olarak tarif edilen bu durum özellikle kadınlarda sık görülür ve uzun süre fark edilmeden kalabilir. Bu yazıda mikrovasküler anjinanın ne olduğu, kimlerde görüldüğü, tanıda kullanılan koroner fonksiyon testleri ve tanıya göre şekillenen tedavi seçenekleri anlatılmaktadır.
Anjiyo Temiz Ama Ağrı Sürüyor: INOCA ve ANOCA
Göğüs ağrısı nedeniyle koroner anjiyografi yapılan hastaların önemli bir kısmında büyük koroner arterlerde tıkayıcı darlık saptanmaz. Yapılan çalışmalarda bu oran, özellikle kadınlarda, anjiyo yapılan hastaların yaklaşık yarısına kadar ulaşabilmektedir. Uzun yıllar boyunca bu hastalara “kalbinizde bir sorun yok” denilerek taburcu edilmesi yaygın bir uygulamaydı.
Günümüzde bu tabloyu tanımlamak için iki kavram kullanılmaktadır:
- ANOCA (tıkayıcı olmayan koroner arterlerde anjina): Anjina tarzında göğüs ağrısı olan ancak anjiyografide anlamlı darlık bulunmayan hastalar.
- INOCA (tıkayıcı olmayan koroner arterlerde iskemi): Bu hastalardan kalp kasında kan akımı yetersizliği (iskemi) objektif olarak gösterilenler.
ESC’nin 2024 kronik koroner sendromlar kılavuzu, ANOCA ve INOCA’yı ayrı bir klinik tablo olarak ele alır ve bu hastalarda altta yatan mekanizmanın araştırılmasını önerir. Anjiyografi yalnızca çapı yaklaşık 0,5 mm’nin üzerindeki damarları gösterebilir; kalp kasına giden kan akımının düzenlenmesinde asıl görev alan çok daha küçük damarlar (arteriyoller ve kılcal damarlar) bu görüntülerde görünmez. Dolayısıyla “temiz anjiyo”, kalbin dolaşım sisteminin tamamen sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Anjiyonun ne gösterdiği ve sınırları hakkında genel bilgi için anjiyo nedir, nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.
Koroner Mikrovasküler Disfonksiyon Nedir?
Sağlıklı bir kalpte efor veya stres sırasında kalbin oksijen ihtiyacı artar; küçük damarlar genişleyerek kan akımını birkaç katına çıkarır. Koroner mikrovasküler disfonksiyonda (CMD) bu genişleme kapasitesi azalmıştır ya da küçük damarlar uygunsuz şekilde kasılır. Sonuç, büyük damarlar açık olduğu hâlde kalp kasının ihtiyacı kadar kan alamamasıdır.
Yapısal ve fonksiyonel bozukluk
- Yapısal değişiklikler: Küçük damarların duvarında kalınlaşma, damar sayısında azalma ve kalp kası dokusunda sertleşme kan akımı rezervini kalıcı olarak düşürür. Uzun süreli hipertansiyon ve diyabet bu tür değişikliklerin başlıca nedenlerindendir.
- Fonksiyonel bozukluk: Damar iç yüzeyinin (endotel) genişletici maddeleri yeterince üretememesi veya damar düz kasının uyarılara yetersiz yanıt vermesi sonucu, damarlar ihtiyaç anında yeterince genişleyemez.
- Mikrovasküler spazm: Küçük damarların ani ve aşırı kasılmasıdır. Büyük koroner arterlerdeki spazmdan farklı olarak anjiyografide görülmez; ancak özel testlerle ortaya konabilir.
Endotipler
Anjiyosu temiz çıkan anjina hastaları tek tip değildir. Koroner fonksiyon testleriyle hastalar genellikle dört gruptan (endotipten) birine yerleştirilir: yalnızca mikrovasküler disfonksiyon, yalnızca vazospastik anjina (büyük damar spazmı), ikisinin birlikte bulunduğu karma tip ve testlerin normal çıktığı, ağrının kalp dışı nedenlerle açıklandığı grup. Bu ayrım önemlidir; çünkü her endotipte farklı ilaçlar öne çıkar ve bir grupta faydalı olan ilaç diğerinde etkisiz kalabilir.
Kimlerde Görülür?
Mikrovasküler anjina her iki cinsiyette de görülmekle birlikte kadınlarda belirgin olarak daha sık saptanır. Başlıca risk faktörleri şunlardır:
- Kadın cinsiyet ve menopoz: Östrojenin damar üzerindeki koruyucu etkisinin azalması, küçük damar işlevini olumsuz etkileyebilir. Bu dönemdeki risk değişimleri menopoz öncesi ve sonrası kadın kalbi yazısında ayrıca ele alınmıştır.
- Diyabet ve insülin direnci
- Hipertansiyon: Özellikle kalp kası kalınlaşmasına yol açmış uzun süreli yüksek tansiyon
- Obezite ve hareketsiz yaşam
- Sigara kullanımı
- Yüksek kolesterol
- İnflamatuvar ve otoimmün hastalıklar: Romatoid artrit, sistemik lupus gibi kronik iltihabi hastalıklar
- Kronik böbrek hastalığı
Belirtiler ve Yaşam Kalitesine Etkisi
Mikrovasküler anjinanın belirtileri klasik efor anjinasına benzeyebilir, ancak bazı özellikler dikkat çekicidir:
- Göğüste baskı, sıkışma veya yanma; sırt, kol veya çeneye yayılım,
- Eforla başlayan ancak efor bittikten sonra da dakikalarca süren ağrı,
- İstirahatte veya duygusal stres sırasında gelen ataklar,
- Dil altı nitrata yanıtın değişken ya da sınırlı olması,
- Eforla gelen nefes darlığı ve belirgin yorgunluk; bazı hastalarda ağrıdan çok bu belirtiler ön plandadır.
Merdiven çıkarken nefes darlığı ve göğüste sıkışmanın farklı nedenleri merdiven çıkarken nefes darlığı yazısında karşılaştırmalı olarak anlatılmıştır.
Mikrovasküler anjinalı hastalar sıklıkla tekrarlayan acil başvuruları, yinelenen testler ve “bir şeyiniz yok” yanıtları arasında uzun bir süreç yaşar. Bu durum iş ve sosyal yaşamı kısıtlar, kaygı ve depresyonu artırabilir. Yakınmaların gerçek bir damar sorununa dayandığının gösterilmesi, hastaların hem doğru tedaviye ulaşmasını hem de belirsizlik kaynaklı kaygının azalmasını sağlar.
Önemli: Daha önce anjiyosu temiz çıkmış olsanız bile; yeni başlayan, şiddeti veya süresi değişen, 15–20 dakikayı aşan ya da soğuk terleme ve nefes darlığıyla birlikte olan göğüs ağrısında 112 aranmalıdır. Eski bir anjiyo sonucu yeni bir olayı dışlamaz.
Tehlikeli midir?
Mikrovasküler anjina uzun süre “iyi huylu” bir durum olarak kabul edildi. Ancak geniş gözlemsel çalışmalar, koroner mikrovasküler disfonksiyonu olan hastalarda kalp krizi, kalp yetersizliği (özellikle korunmuş ejeksiyon fraksiyonlu tip) ve hastaneye yatış gibi majör kardiyak olayların riskinin, aynı yaş grubundaki sağlıklı bireylere göre arttığını göstermiştir.
Bu bilgi dengeli yorumlanmalıdır: Mikrovasküler anjina tanısı, ani bir tehlikenin habercisi değildir ve hastaların çoğunluğu uzun yıllar boyunca ciddi bir olay yaşamaz. Ancak durum ciddiye alınmalı, risk faktörleri sıkı kontrol edilmeli ve düzenli kardiyoloji takibi yapılmalıdır. Asıl amaç hem yaşam kalitesini düzeltmek hem de uzun dönem riski azaltmaktır.
Tanı: Koroner Fonksiyon Testleri
Mikrovasküler anjina tanısı, belirtilerin yanında küçük damar işlevinin doğrudan veya dolaylı olarak ölçülmesine dayanır. Bu ölçümler invaziv (anjiyo sırasında) veya invaziv olmayan yöntemlerle yapılabilir.
İnvaziv koroner fonksiyon testi
Anjiyografide tıkayıcı darlık saptanmadığında, aynı seansta özel basınç ve akım telleri kullanılarak kapsamlı bir fizyolojik değerlendirme yapılabilir. Bu yaklaşım, büyük damar darlıklarının önemini ölçmek için kullanılan FFR ve iFR ölçümüyle aynı altyapıyı kullanır ve şu parametreleri içerir:
- Koroner akım rezervi (CFR): Damar genişletici ilaç (genellikle adenozin) verildiğinde kan akımının ne kadar artabildiğini gösterir. CFR değerinin 2,0–2,5’in altında olması, akım artış kapasitesinin azaldığını düşündürür.
- Mikrovasküler direnç indeksi (IMR): Küçük damarlardaki direnci doğrudan ölçer. IMR’nin 25 ve üzerinde olması anormal kabul edilir.
- Asetilkolin testi: Damara kontrollü dozlarda asetilkolin verilerek hem büyük damar spazmı hem de mikrovasküler spazm araştırılır. Belirtilerin ve EKG değişikliklerinin büyük damarda görünür bir daralma olmadan ortaya çıkması mikrovasküler spazmı gösterir.
Bu testler deneyimli merkezlerde, uygun izlem altında yapıldığında genellikle güvenlidir ve tanıyı netleştirir.
İnvaziv olmayan yöntemler
- PET (pozitron emisyon tomografisi): Kalp kasındaki kan akımını ve stres altındaki akım rezervini sayısal olarak ölçebilen yöntemdir.
- Kardiyak MR: Stres perfüzyon görüntülemesi ile kalp kasının kanlanması ve miyokard kan akımı rezervi değerlendirilebilir.
- Stres ekokardiyografi ile Doppler CFR: Sol ön inen arterdeki (LAD) akım hızının istirahatte ve ilaçla oluşturulan stres sırasında karşılaştırılmasıyla akım rezervi tahmin edilir.
Büyük damarların değerlendirilmesinde kullanılan sanal anjiyo (BT anjiyo), tıkayıcı darlığı dışlamada değerlidir; ancak küçük damar işlevi hakkında bilgi vermez.
CorMicA çalışması: Tanı neden önemli?
CorMicA çalışmasında, anjiyosu temiz çıkan anjina hastalarına invaziv koroner fonksiyon testi yapılmış ve tedavi bulunan endotipe göre düzenlenmiştir. Bu yaklaşım, standart bakımla karşılaştırıldığında hastaların anjina şikâyetlerinde ve yaşam kalitesinde anlamlı düzelme sağlamıştır. Çalışma, “temiz anjiyo” sonrasında testi bırakmak yerine mekanizmayı araştırmanın somut fayda getirebileceğini göstermiştir.
Tedavi Seçenekleri
Mikrovasküler anjinanın tedavisi iki amaca yöneliktir: belirtileri azaltıp yaşam kalitesini artırmak ve uzun dönem kardiyovasküler riski düşürmek. Tedavi, saptanan endotipe göre kişiselleştirilir.
| Endotip | Tanıyı destekleyen bulgu | Öne çıkan tedavi |
|---|---|---|
| Koroner mikrovasküler disfonksiyon | CFR <2,0–2,5 ve/veya IMR ≥25 | Risk faktörü kontrolü, beta bloker, ACE inhibitörü/ARB, statin; gerekirse ranolazin |
| Vazospastik anjina (büyük damar spazmı) | Asetilkolin testinde büyük damarda belirgin daralma ile belirti ve EKG değişikliği | Kalsiyum kanal blokeri, nitrat, sigarayı bırakma |
| Mikrovasküler spazm | Asetilkolin testinde büyük damar daralması olmadan belirti ve EKG değişikliği | Kalsiyum kanal blokeri; risk faktörü kontrolü |
| Karma tip | Hem akım/direnç ölçümleri anormal hem de asetilkolin testi pozitif | Her iki mekanizmaya yönelik kombinasyon tedavisi |
| Kalp dışı neden | Tüm koroner fonksiyon testleri normal | Kalp dışı nedenlere (yemek borusu, kas-iskelet, kaygı) yönelik değerlendirme |
Yaşam tarzı ve risk faktörü kontrolü
Tüm endotiplerde tedavinin temeli; kan basıncının hedefte tutulması, kan şekerinin düzenlenmesi, sigaranın bırakılması, sağlıklı kiloya ulaşılması ve düzenli fiziksel aktivitedir. Kardiyak rehabilitasyon programları ve denetimli egzersiz, endotel işlevini iyileştirerek ve efor kapasitesini artırarak belirtileri azaltabilir.
İlaç tedavisi
- Statinler: Kolesterolü düşürmenin yanı sıra endotel işlevi üzerine olumlu etkileri nedeniyle sıklıkla tedaviye eklenir.
- ACE inhibitörleri veya ARB’ler: Özellikle hipertansiyon ve diyabeti olan hastalarda küçük damar işlevini destekleyebilir.
- Beta blokerler: Mikrovasküler disfonksiyonun baskın olduğu, eforla ağrısı olan hastalarda kalbin oksijen ihtiyacını azaltarak ilk basamak tedavi olarak kullanılır.
- Kalsiyum kanal blokerleri: Spazmın ön planda olduğu endotiplerde temel ilaçtır; beta blokere yanıt alınamayan hastalarda da denenebilir.
- Ranolazin ve trimetazidin: Kalp kası metabolizması üzerinden etki eden bu ilaçlar, diğer tedavilere rağmen yakınması süren hastalarda eklenebilir.
- Nitratlar: Büyük damarları etkili şekilde genişletirken küçük damar disfonksiyonunda etkileri sınırlıdır; bazı hastalarda baş ağrısı nedeniyle tolere edilemez.
Ağrı algısının yönetimi
Mikrovasküler anjinalı hastaların bir bölümünde kalpten gelen ağrı sinyallerine karşı duyarlılık artmıştır. Bu hastalarda düşük doz trisiklik antidepresanlar gibi ağrı algısını düzenleyen ilaçlar ve bilişsel davranışçı terapi gibi yaklaşımlar, kardiyoloji ve ilgili branşların ortak kararıyla değerlendirilebilir.
Araştırma aşamasındaki yöntemler
Koroner sinüs daraltıcı (reducer), kalbin toplardamar sistemine yerleştirilen kum saati biçimli bir cihazdır ve kalp kası içindeki kan dağılımını değiştirerek ağrıyı azaltması hedeflenir. Tedaviye dirençli mikrovasküler anjinada umut verici ilk sonuçlar bulunsa da bu kullanım hâlen araştırma aşamasındadır ve rutin tedavi olarak kabul edilmemektedir.
Tanısı netleşmemiş veya tedaviye yanıt alınamayan hastalarda, test sonuçlarının ve tedavi planının yeniden değerlendirilmesi için tıbbi ikinci görüş almak yararlı olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Anjiyom temiz çıktı, göğüs ağrım kalpten olabilir mi?
Evet, olabilir. Anjiyografi büyük damarları gösterir; kalp kasının içindeki küçük damarların işlev bozukluğu bu görüntülerde görünmez. Ağrının özelliklerine göre koroner fonksiyon testi veya invaziv olmayan akım ölçümleri ile küçük damar işlevi değerlendirilebilir.
Mikrovasküler anjina ile kalp krizi aynı şey midir?
Hayır. Mikrovasküler anjina, küçük damarların yeterli kan akımı sağlayamamasına bağlı tekrarlayan göğüs ağrısıdır. Uzun dönemde kardiyak olay riskini artırabilir; ancak tanının kendisi kalp krizi geçirildiği anlamına gelmez.
Mikrovasküler anjina sadece kadınlarda mı görülür?
Hayır, erkeklerde de görülür. Ancak kadınlarda, özellikle menopoz sonrası dönemde ve diyabet ya da hipertansiyon gibi risk faktörleri bulunanlarda daha sık saptanır.
Mikrovasküler anjinaya stent takılır mı?
Hayır. Sorun stent yerleştirilebilecek büyük damarlarda değil, kalp kası içindeki küçük damarlardadır. Tedavi ilaçlar, risk faktörü kontrolü ve yaşam tarzı değişiklikleri ile yapılır.
Koroner fonksiyon testi nasıl yapılır?
Test, koroner anjiyografi sırasında aynı damar yolu kullanılarak yapılır. Koroner artere ince bir basınç ve akım teli yerleştirilir; ilaçlar verilerek akım rezervi ve küçük damar direnci ölçülür, gerekirse asetilkolin ile spazm araştırılır.
Mikrovasküler anjina tamamen iyileşir mi?
Kesin bir tedavi vaadi verilemez; ancak endotipe uygun ilaç tedavisi, risk faktörlerinin kontrolü ve düzenli egzersiz ile çoğu hastada belirtiler belirgin şekilde azalır ve yaşam kalitesi düzelir.
Mikrovasküler anjinada egzersiz yapılabilir mi?
Evet, düzenli ve kademeli egzersiz tedavinin önemli bir parçasıdır. Başlangıçta kardiyak rehabilitasyon gibi denetimli programlar tercih edilebilir; egzersiz düzeyi kardiyoloğunuzla birlikte belirlenmelidir.
Anjiyonuz temiz çıktı ama göğüs ağrınız devam mı ediyor? Yakınmalarınızın küçük damar kaynaklı olup olmadığını değerlendirmek ve tanıya uygun tedavi planı oluşturmak için Prof. Dr. Mert İlker Hayıroğlu ile görüşebilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Tedavi kararı, kişisel değerlendirmenin ardından kardiyoloji uzmanı tarafından verilir. Ani başlayan veya uzun süren göğüs ağrısında 112’yi arayın.

