Nabzın düzensiz atması, kalbin her vuruşunun aynı aralıklarla gerçekleşmemesi anlamına gelir. Bazı kişiler bunu “kalbim tekliyor”, “bir atım erken geliyor”, “kalbim birden hızlanıyor” veya “kalbim durup yeniden atıyor gibi” şeklinde tarif edebilir.
Düzensiz nabız her zaman ciddi bir kalp hastalığı anlamına gelmez. Stres, uykusuzluk, yoğun fiziksel aktivite, kafein tüketimi veya bazı geçici durumlar kalp atımlarının daha belirgin hissedilmesine neden olabilir. Bununla birlikte bazı düzensiz ritimler tıbbi değerlendirme gerektiren aritmilerdir.
Nabızdaki düzensizliğin nedenini anlamak için yalnızca nabzı elle kontrol etmek yeterli değildir. Gerektiğinde EKG, Holter EKG, ekokardiyografi ve diğer kardiyak incelemeler kullanılır.
Nabız Neden Düzensiz Atar?
Kalbin ritmi, kalbin elektriksel sistemi tarafından düzenlenir. Elektriksel uyarının oluşmasında veya kalp içerisinde iletilmesinde meydana gelen değişiklikler kalp atım hızını ve düzenini etkileyebilir.
Düzensiz nabzın nedenleri arasında:
- Ventriküler erken vurular
- Atriyal erken atımlar
- Atriyal fibrilasyon
- Supraventriküler taşikardiler
- Ventriküler taşikardi
- Tiroid hastalıkları
- Elektrolit dengesizlikleri
- Bazı ilaçlar
- Aşırı kafein veya alkol tüketimi
- Stres ve uykusuzluk
- Kalp-damar hastalıkları
bulunabilir.
Burada önemli nokta, “düzensiz nabız” ile “ritim bozukluğu” ifadelerinin aynı anlama gelmemesidir. Düzensizlik bir belirti veya gözlem olabilir; bunun altında hangi ritmin bulunduğunu EKG ile belirlemek gerekir.
1. Ventriküler Erken Vuru (VES)
Ventriküler erken vuru, kalbin alt odacıkları olan ventriküllerden normalden daha erken çıkan elektriksel uyarının oluşturduğu erken kalp atımıdır.
VES yaşayan kişiler bunu sıklıkla:
- Kalbin teklemesi
- Göğüste ani vurma
- Kalbin bir an durması
- Ardından güçlü bir kalp atımı
- Göğüste boşluk hissi
şeklinde tarif eder.
VES, tamamen sağlıklı kişilerde de görülebilir. Özellikle stres, uykusuzluk veya bazı uyarıcıların tüketimi sonrasında daha fazla fark edilebilir.
Ancak sık tekrarlayan VES, bilinen kalp hastalığı bulunan kişilerde görülen VES veya bayılma gibi belirtilerle birlikte ortaya çıkan erken atımlar ayrıca değerlendirilmelidir.
Ventriküler erken vuruların nedenleri ve değerlendirilmesi hakkında daha ayrıntılı bilgi için Ventriküler Erken Vuru (VES) Neden Olur? içeriğine bakılabilir.
2. Atriyal Fibrilasyon
Atriyal fibrilasyon, kalbin üst odacıkları olan kulakçıklarda düzensiz elektriksel aktivitenin ortaya çıktığı yaygın bir ritim bozukluğudur.
AF sırasında nabız genellikle düzensizdir ve bazı kişilerde kalp hızı da artabilir.
Belirtiler arasında:
- Düzensiz çarpıntı
- Kalbin hızlı atması
- Nefes darlığı
- Halsizlik
- Çabuk yorulma
- Baş dönmesi
- Egzersiz kapasitesinde azalma
bulunabilir.
Bazı kişilerde ise AF herhangi bir belirti vermeden ilerleyebilir.
Atriyal fibrilasyonun önemli özelliklerinden biri, bazı hastalarda kalpte pıhtı oluşumu ve buna bağlı inme riskini artırabilmesidir. Bu nedenle AF tespit edildiğinde yalnızca ritmin kendisi değil, hastanın inme riski de değerlendirilir.
Atriyal fibrilasyonun belirtileri, tanısı ve inme riski hakkında ayrıntılı bilgi için Atriyal Fibrilasyon (AF) Nedir? İnme (Felç) Riski ve Erken Belirtiler içeriği incelenebilir.
3. Supraventriküler Taşikardi (SVT)
Supraventriküler taşikardi, kalbin ventriküllerinin üzerinde yer alan bölgelerden kaynaklanan ve kalbin aniden hızlanmasına neden olan ritim bozukluklarının genel adıdır.
SVT sırasında kalp atımı çoğunlukla ani başlar ve ani sona erebilir.
Kişi:
- Kalbin çok hızlı attığını
- Göğsünde çarpıntı olduğunu
- Nabzının hızlandığını
- Başının döndüğünü
- Nefes almakta zorlandığını
hissedebilir.
Bazı kişilerde ataklar birkaç dakika sürerken bazı kişilerde daha uzun devam edebilir.
SVT’de nabız her zaman “düzensiz” olmak zorunda değildir. Bazı SVT türlerinde kalp oldukça hızlı fakat düzenli atabilir. Bu nedenle yalnızca nabzın hızına veya ritmine bakarak hangi aritminin bulunduğunu belirlemek mümkün değildir.
4. Ventriküler Taşikardi (VT)
Ventriküler taşikardi, kalbin alt odacıkları olan ventriküllerden kaynaklanan hızlı ritim bozukluğudur.
VT sırasında kalp çok hızlı çalıştığı için kalbin kanla dolması ve vücuda yeterli kanı pompalaması zorlaşabilir.
Belirtiler:
- Hızlı çarpıntı
- Baş dönmesi
- Halsizlik
- Göğüs ağrısı
- Nefes darlığı
- Bayılma
şeklinde ortaya çıkabilir.
Bazı VT türleri kısa süreli olabilirken, uzun süren veya dolaşımı bozan VT acil tıbbi değerlendirme gerektirir.
Özellikle bilinç kaybı, ciddi göğüs ağrısı veya dolaşım bozukluğu belirtileri varsa acil yardım gerekir.
Ventriküler taşikardi hakkında daha ayrıntılı bilgi için Ventriküler Taşikardi (VT) Nedir? Belirtileri, Riskleri ve Acil Yönetim başlıklı içeriğe göz atılabilir.
5. Atriyal Erken Atımlar
Atriyal erken atımlar, kalbin kulakçıklarından normalden önce çıkan elektriksel uyarılardır.
Bu erken atımlar bazı kişilerde:
- Kalbin teklemesi
- Göğüste kısa süreli vurma
- Çarpıntı
- Kalp ritminde değişiklik hissi
oluşturabilir.
Atriyal erken atımlar da zaman zaman sağlıklı kişilerde görülebilir. Ancak çok sık tekrarlaması veya başka ritim bozukluklarıyla birlikte görülmesi halinde değerlendirme gerekebilir.
Düzensiz Nabız ile Hızlı Nabız Aynı Şey Değildir
Düzensiz nabız ile hızlı nabız birbirinden farklıdır.
Hızlı nabızda kalp normalden daha fazla sayıda atabilir ancak ritim düzenli olabilir.
Örneğin kişi dakikada çok hızlı fakat birbirine eşit aralıklarla gelen kalp atımları hissedebilir.
Düzensiz nabızda ise kalp atımları arasındaki süreler değişebilir.
Bazı aritmiler hem hızlı hem düzensiz olabilir. Atriyal fibrilasyon bunun önemli örneklerinden biridir.
Bu nedenle “nabzım hızlı” veya “nabzım düzensiz” şeklindeki tarif, tek başına belirli bir ritim bozukluğunun tanısını koydurmaz.
Kalbin Teklemesi Neden Olur?
Kalbin teklemesi hissinin en sık nedenlerinden biri erken gelen kalp atımlarıdır.
VES veya atriyal erken atım sonrasında kısa bir duraklama yaşanabilir. Ardından gelen normal kalp atımı daha güçlü hissedilebilir.
Bu durum kişide:
“Kalbim önce durdu, sonra çok sert vurdu.”
şeklinde bir his oluşturabilir.
Ancak kalpte tekleme hissi her zaman erken atım anlamına gelmez. Çarpıntının ritim kaydı sırasında değerlendirilmesi, gerçek ritmin belirlenmesine yardımcı olur.
Stres Düzensiz Nabız Yapar mı?
Stres ve yoğun kaygı, kalp atım hızını ve kişinin kalp atımlarını algılama biçimini etkileyebilir.
Stres sırasında salgılanan hormonlar kalbin daha hızlı atmasına neden olabilir. Bazı kişilerde mevcut erken atımlar da daha belirgin hale gelebilir.
Uykusuzluk, yoğun çalışma, fiziksel yorgunluk ve fazla kafein tüketimi de çarpıntı hissini artırabilir.
Ancak yeni başlayan veya giderek artan çarpıntının yalnızca stresten kaynaklandığını varsaymak doğru değildir.
Kahve ve Kafein Nabzı Bozar mı?
Kafein bazı kişilerde çarpıntı hissini artırabilir. Kahve, enerji içecekleri ve diğer yüksek kafein içeren ürünler özellikle fazla tüketildiğinde kalp atımlarının daha belirgin hissedilmesine neden olabilir.
Bununla birlikte kafeinin bütün kişilerde ritim bozukluğuna neden olduğu söylenemez.
Kişinin kafein tüketimi ile çarpıntı arasında belirgin bir ilişki olduğunu fark etmesi halinde tüketim miktarını gözden geçirmesi faydalı olabilir.
Düzensiz Nabız Nasıl Anlaşılır?
Düzensiz nabız elle ölçülebilir ancak hangi ritim bozukluğunun bulunduğunu belirlemek için EKG gerekir.
EKG
Elektrokardiyografi, kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder. Ritim bozukluğu sırasında çekilen EKG, aritminin türünün belirlenmesine yardımcı olabilir.
Holter EKG
Çarpıntı sürekli değilse Holter EKG kullanılabilir. Cihaz kalp ritmini uzun süre kaydederek gün içerisinde ortaya çıkan aritmilerin yakalanmasına yardımcı olur.
Ekokardiyografi
Kalbin yapısı ve pompalama fonksiyonu değerlendirilir. Özellikle ritim bozukluğunun altında yapısal bir kalp hastalığı olup olmadığının araştırılmasında kullanılabilir.
Kan Testleri
Gerekli görülen kişilerde elektrolitler ve tiroid fonksiyonları gibi ritmi etkileyebilecek faktörler araştırılabilir.
Nabız Düzensizliği Ne Zaman Önemlidir?
Her düzensiz nabız ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Ancak bazı belirtiler eşlik ettiğinde değerlendirme geciktirilmemelidir.
Özellikle:
- Bayılma
- Bayılacak gibi olma
- Göğüs ağrısı
- Belirgin nefes darlığı
- Şiddetli baş dönmesi
- Uzun süren çarpıntı
- Egzersiz sırasında başlayan çarpıntı
- Daha önce bilinen kalp hastalığı
- Ailede genç yaşta ani kardiyak ölüm öyküsü
varsa tıbbi değerlendirme gerekir.
Düzensiz Nabızda Acil Yardım Gerektiren Belirtiler
Çarpıntı veya düzensiz nabızla birlikte şiddetli göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bayılma, bilinç değişikliği veya dolaşım bozukluğu belirtileri ortaya çıkarsa acil sağlık hizmetlerinden yararlanılmalıdır.
Özellikle ani gelişen konuşma bozukluğu, yüzde kayma veya vücudun bir tarafında güç kaybı gibi belirtiler varsa inme ihtimali açısından acil değerlendirme gerekir.
Düzensiz Nabız Tedavi Edilir mi?
Tedavi, düzensizliğin nedenine göre değişir.
Örneğin seyrek ve düşük riskli erken atımlarda yalnızca takip gerekebilir. Bazı ritim bozukluklarında ise ilaç tedavisi uygulanabilir.
Uygun hastalarda:
- İlaç tedavisi
- Kardiyoversiyon
- Kateter ablasyonu
- Kalp pili
- İmplante edilebilir kardiyoverter defibrilatör (ICD)
gibi farklı tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.
Hangi tedavinin uygulanacağı, ritim bozukluğunun türü ve kişinin klinik özellikleri değerlendirilerek belirlenir.
Düzensiz Nabız Her Zaman Kalp Hastalığı Mıdır?
Hayır.
Bazı ritim düzensizlikleri tamamen sağlıklı kalplerde de görülebilir. Özellikle seyrek erken atımlar herhangi bir yapısal kalp hastalığı bulunmayan kişilerde ortaya çıkabilir.
Bununla birlikte düzensiz nabzın yeni başlaması, giderek sıklaşması veya başka belirtilerle birlikte görülmesi durumunda nedeninin araştırılması önemlidir.
Bu nedenle yalnızca “zararsızdır” veya “kesinlikle tehlikelidir” şeklinde genelleme yapmak doğru değildir.
Sık Sorulan Sorular
Nabız neden düzensiz atar?
Düzensiz nabız erken kalp atımları, atriyal fibrilasyon ve diğer ritim bozuklukları nedeniyle ortaya çıkabilir. Stres, uykusuzluk, kafein, bazı ilaçlar ve çeşitli kalp hastalıkları da ritmi etkileyebilir.
Kalbin teklemesi tehlikeli midir?
Kalbin teklemesi çoğu zaman erken atımlarla ilişkili olabilir ve her zaman ciddi değildir. Ancak sık tekrarlıyorsa veya bayılma, göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi belirtiler eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir.
Düzensiz nabız nasıl düzelir?
Tedavi altta yatan nedene bağlıdır. Bazı kişilerde tetikleyici faktörlerin azaltılması ve takip yeterli olabilirken, belirli ritim bozukluklarında ilaç veya girişimsel tedaviler gerekebilir.
Düzensiz nabız için hangi test yapılır?
İlk değerlendirmede EKG kullanılır. Düzensizlik aralıklıysa Holter EKG veya daha uzun süreli ritim takip yöntemleri kullanılabilir.
Nabız düzensizliği stres nedeniyle olabilir mi?
Evet, stres kalp hızını ve çarpıntı hissini etkileyebilir. Ancak özellikle yeni başlayan veya tekrarlayan ritim düzensizliklerinin yalnızca strese bağlanmadan değerlendirilmesi gerekir.
Kahve kalp ritmini bozar mı?
Kafein bazı kişilerde çarpıntıyı daha belirgin hale getirebilir. Etki kişiden kişiye değişir ve her düzensiz nabzın nedeni kahve değildir.
Atriyal fibrilasyon ile VES arasındaki fark nedir?
Atriyal fibrilasyon kulakçıklardan kaynaklanan düzensiz bir ritim bozukluğudur. VES ise ventriküllerden normalden erken çıkan kalp atımıdır.
Düzensiz nabız ile ventriküler taşikardi aynı mıdır?
Hayır. Ventriküler taşikardi, ventriküllerden kaynaklanan hızlı bir ritim bozukluğudur. Düzensiz nabız ise birçok farklı nedenle ortaya çıkabilen bir bulgudur.
Ne zaman doktora başvurulmalıdır?
Yeni başlayan, sıklaşan veya uzun süren çarpıntı ve nabız düzensizliği değerlendirilmelidir. Bayılma, göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı veya bilinç değişikliği varsa acil değerlendirme gerekir.
