Kalbin normal ritmi sırasında kalp düzenli aralıklarla kasılır. Ancak bazı kişilerde kalp atımları arasında fazladan bir atım, ardından kısa bir duraklama veya daha güçlü hissedilen bir kalp atımı ortaya çıkabilir. Bu durum halk arasında “kalpte ekstra atım”, “kalbin teklemesi” veya “kalbin durup yeniden atması” şeklinde tarif edilebilir.
Kalbin alt odacıkları olan ventriküllerden kaynaklanan erken atımlara ventriküler erken vuru (VES) veya ventriküler ekstrasistol adı verilir.
VES oldukça sık görülebilen bir ritim bozukluğudur. Özellikle yapısal kalp hastalığı bulunmayan kişilerde zaman zaman ortaya çıkan erken atımlar her zaman ciddi bir kalp hastalığı anlamına gelmez. Bununla birlikte VES’in ne sıklıkta görüldüğü, hangi özelliklere sahip olduğu ve altta yatan bir kalp hastalığının bulunup bulunmadığı önem taşır.
Ventriküler Erken Vuru (VES) Nedir?
Ventriküler erken vuru, kalbin normal ritmi devam ederken elektriksel uyarının kalbin ventriküllerinden normalden daha erken ortaya çıkmasıdır.
Normal kalp ritminde elektriksel uyarı belirli bir yol izleyerek kulakçıklardan karıncıklara ulaşır ve kalbin düzenli şekilde kasılmasını sağlar. VES sırasında ise ventriküllerden erken bir elektriksel uyarı çıkar.
Bu nedenle kişi bazen:
- Kalbin teklediğini
- Kalbin bir an durduğunu
- Göğüste ani bir vurma olduğunu
- Kalbin güçlü bir şekilde attığını
- Göğüste “pıt” veya “tak” şeklinde bir his oluştuğunu
söyleyebilir.
Aslında çoğu zaman kalp gerçekten durmaz. Erken gelen atımın ardından oluşan kısa süreli duraklama ve sonrasında gelen daha güçlü normal atım, kişide kalbin durmuş veya çok güçlü atmış olduğu hissini oluşturabilir.
VES Neden Olur?
Ventriküler erken vuruların tek bir nedeni yoktur. Bazı kişilerde belirgin bir neden bulunmazken, bazı kişilerde kalp veya kalp dışındaki çeşitli durumlarla ilişkili olabilir.
VES’i artırabilen faktörler arasında:
- Stres
- Kaygı
- Uykusuzluk
- Fazla kafein tüketimi
- Alkol
- Sigara
- Yoğun fiziksel veya duygusal stres
- Bazı ilaçlar
- Elektrolit dengesizlikleri
- Tiroid hastalıkları
yer alabilir.
Bunun yanında koroner arter hastalığı, geçirilmiş kalp krizi, kalp yetmezliği, kardiyomiyopatiler ve diğer yapısal kalp hastalıkları da ventriküler erken vurularla ilişkili olabilir.
Bu nedenle VES’in yalnızca varlığı değil, hangi kişide ve hangi koşullarda ortaya çıktığı önemlidir.
Kalpte Ekstra Atım Hissi Nasıl Olur?
VES yaşayan kişiler bunu birbirinden oldukça farklı şekillerde tarif edebilir.
En sık kullanılan ifadeler şunlardır:
- “Kalbim tekledi.”
- “Kalbim bir an durdu gibi oldu.”
- “Göğsümde ani bir vurma hissediyorum.”
- “Kalbim önce duruyor, sonra kuvvetli atıyor.”
- “İçeride bir boşluk oluşuyor gibi hissediyorum.”
Bu hisler özellikle kişi dinlenirken veya gece yatağa uzandığında daha belirgin hale gelebilir.
Gün içinde hareket ve dikkat dağınıklığı nedeniyle fark edilmeyen ekstra atımlar, sessiz bir ortamda veya dinlenme sırasında daha fazla hissedilebilir.
Her Kalp Teklemesi VES midir?
Hayır.
Kalp çarpıntısı veya kalbin teklediği hissi farklı ritim bozukluklarında da ortaya çıkabilir. Örneğin atriyal erken atımlar, taşikardiler ve başka ritim bozuklukları benzer şikâyetlere yol açabilir.
Ayrıca bazı kişilerde kalp ritmi normal olmasına rağmen kalp atışları daha güçlü hissedilebilir.
Bu nedenle yalnızca şikâyetin tarifine bakarak bunun VES olup olmadığını kesin olarak söylemek mümkün değildir.
EKG veya uygun ritim takibi ile kalp atımının kaydedilmesi, şikâyetin kaynağını belirlemede önemlidir.
VES Tehlikeli midir?
VES’in klinik önemi kişiden kişiye değişir.
Yapısal kalp hastalığı olmayan kişilerde seyrek görülen VES’ler çoğu zaman ciddi bir probleme işaret etmez. Ancak sık tekrarlayan VES’ler, belirli EKG özellikleri taşıyan erken vurular veya bilinen kalp hastalığı bulunan kişilerdeki VES’ler daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.
Özellikle VES ile birlikte:
- Bayılma
- Bayılacak gibi olma
- Göğüs ağrısı
- Belirgin nefes darlığı
- Uzun süren hızlı kalp atımı
- Şiddetli baş dönmesi
gibi belirtiler varsa durumun değerlendirilmesi önemlidir.
VES Kalp Hastalığına İşaret Eder mi?
Her zaman değil.
VES tamamen sağlıklı kalplerde de görülebilir. Ancak bazı durumlarda altta yatan kalp hastalığının bir bulgusu olabilir.
Özellikle daha önce kalp krizi geçirmiş, kalp yetmezliği veya kardiyomiyopati tanısı bulunan kişilerde görülen VES’lerin değerlendirilmesi daha farklı yapılır.
Bu nedenle “VES görüldü, kesinlikle kalp hastalığı var” şeklinde bir yorum yapmak doğru olmadığı gibi, “VES hiçbir zaman önemli değildir” demek de doğru değildir.
Değerlendirmede kişinin genel sağlık durumu, aile öyküsü, şikâyetleri, EKG bulguları ve gerekirse görüntüleme sonuçları birlikte ele alınır.
VES Tanısı Nasıl Konur?
Ventriküler erken vurunun belirlenmesinde temel yöntemlerden biri elektrokardiyografidir (EKG).
Ancak VES’ler sürekli ortaya çıkmıyorsa, muayene sırasında çekilen kısa bir EKG’de görülmeyebilir.
Bu durumda daha uzun süreli ritim kayıtları kullanılabilir.
Holter EKG
Holter cihazı, kalbin belirli bir süre boyunca sürekli olarak kaydedilmesini sağlar.
Bu yöntem:
- VES sıklığının belirlenmesi
- Gün içerisinde hangi saatlerde ortaya çıktığının görülmesi
- Tekli veya tekrarlayan erken vuruların değerlendirilmesi
- Başka ritim bozukluklarının araştırılması
açısından kullanılabilir.
Ekokardiyografi
Ekokardiyografi ile kalbin yapısı ve pompalama fonksiyonu değerlendirilir.
VES bulunan bir kişide kalbin yapısal olarak normal olup olmadığının değerlendirilmesi, klinik yaklaşım açısından önemli bilgiler sağlayabilir.
Kan Testleri
Gerekli görülen durumlarda elektrolit düzeyleri ve tiroid fonksiyonları gibi VES’i etkileyebilecek faktörler araştırılabilir.
VES Sayısı Önemli midir?
Evet, ancak yalnızca sayı üzerinden değerlendirme yapılmaz.
Holter sonucunda bir gün içerisinde çok sayıda VES görülmesi, doktorun dikkat edeceği bulgulardan biridir. Bunun yanında VES’lerin:
- Tek tek mi görüldüğü
- Arka arkaya gelip gelmediği
- Aynı odaktan mı kaynaklandığı
- Farklı morfolojiler gösterip göstermediği
- Egzersiz sırasında artıp azaldığı
- Başka ritim bozukluklarıyla birlikte bulunup bulunmadığı
da değerlendirilir.
Özellikle yüksek VES yükünün uzun süre devam ettiği bazı kişilerde kalbin pompalama fonksiyonu etkilenebilir. Bu nedenle sık VES saptanan kişilerin klinik durumuna göre takip edilmesi önemlidir.
VES ile Ventriküler Taşikardi Arasındaki Fark Nedir?
VES ile ventriküler taşikardi aynı ritim bozukluğu değildir.
VES, kalbin normal ritmi içerisinde ortaya çıkan tek bir erken ventriküler atım veya kısa erken atım dizileridir.
Ventriküler taşikardi (VT) ise art arda gelen ventriküler atımların oluşturduğu hızlı bir ritimdir ve bazı durumlarda ciddi dolaşım bozukluğuna yol açabilir.
Bu iki durum arasında önemli farklar bulunur. Özellikle art arda gelen ventriküler atımların değerlendirilmesinde EKG kayıtları önem taşır.
Kalbin hızlı ritimleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için Ventriküler Taşikardi (VT) Nedir? içeriği de incelenebilir.
VES Stres ve Kaygıyla Artar mı?
Bazı kişilerde stres ve kaygı dönemlerinde ekstra atımların daha sık hissedilmesi mümkündür.
Stres sırasında vücudun sempatik sinir sistemi aktivitesi artar. Kalp atım hızı ve kişinin kalp atımlarına duyarlılığı değişebilir.
Bu nedenle yoğun stres dönemlerinde daha önce fark edilmeyen VES’ler daha belirgin hissedilebilir.
Ancak çarpıntının stres kaynaklı olduğu düşünülerek tıbbi değerlendirme yapılmaması doğru değildir. Özellikle yeni başlayan, sıklaşan veya başka belirtilerin eşlik ettiği çarpıntıların nedeni araştırılmalıdır.
Kahve VES Yapar mı?
Kafein tüketimi bazı kişilerde çarpıntı veya ekstra atım hissini artırabilir. Ancak kafeinin her kişide VES’e neden olduğu söylenemez.
Kahve veya diğer kafeinli içeceklerden sonra belirgin şekilde çarpıntı yaşayan kişiler, tüketim miktarı ile belirtileri arasındaki ilişkiyi gözlemleyebilir.
Bununla birlikte çarpıntının tek nedeninin kafein olduğu varsayılmamalıdır.
VES Egzersizle Artar mı?
VES’in egzersizle ilişkisi kişiden kişiye değişebilir.
Bazı kişilerde erken vurular dinlenme sırasında daha belirgin olabilir ve egzersizle azalabilir. Bazı kişilerde ise fiziksel efor sırasında ortaya çıkabilir veya artabilir.
Egzersiz sırasında ortaya çıkan veya belirgin şekilde artan ventriküler erken vurular, özellikle başka kalp hastalığı açısından risk taşıyan kişilerde daha dikkatli değerlendirilmelidir.
Bu nedenle VES bulunan kişilerin egzersiz yapıp yapamayacağı yalnızca Holter sonucundaki VES sayısına bakılarak belirlenmemelidir.
VES Tedavi Edilir mi?
Her VES için tedavi gerekmez.
Kalp yapısı normal olan, şikâyeti bulunmayan ve düşük riskli VES’lerde yalnızca takip yeterli olabilir.
Tedavi gereksinimi ise:
- Şikâyetlerin şiddetine
- VES sıklığına
- Kalbin yapısal durumuna
- Kalbin pompalama fonksiyonuna
- Altta yatan hastalıklara
- VES’in özelliklerine
göre belirlenebilir.
Bazı hastalarda yaşam tarzı düzenlemeleri ve tetikleyici faktörlerin azaltılması yeterli olabilir. Şikâyetlerin devam ettiği veya VES yükünün yüksek olduğu belirli durumlarda ilaç tedavisi veya kateter ablasyonu gibi seçenekler değerlendirilebilir.
VES İçin Ablasyon Ne Zaman Düşünülür?
Kateter ablasyonu, VES’lerin belirli bir odaktan kaynaklandığı ve uygun hastalarda tedavi edilmesinin düşünüldüğü bir yöntemdir.
Özellikle:
- Sık VES
- Belirgin çarpıntı şikâyeti
- İlaçlara rağmen devam eden yakınmalar
- VES’e bağlı kalp fonksiyonunda etkilenme
gibi durumlarda, uygun hastalarda ablasyon gündeme gelebilir.
Ablasyon kararı yalnızca VES sayısına göre verilmez. Ritim kaydı, kalbin yapısı ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilir.
Kalpte Ekstra Atım Hissedildiğinde Ne Zaman Değerlendirme Gerekir?
Ara sıra hissedilen kısa süreli ekstra atımlar çoğu zaman ciddi bir durum olmayabilir. Ancak yeni başlayan veya giderek artan çarpıntıların değerlendirilmesi önemlidir.
Özellikle ekstra atımlara:
- Bayılma
- Göğüs ağrısı
- Nefes darlığı
- Belirgin baş dönmesi
- Egzersiz sırasında kötüleşen çarpıntı
- Bilinen kalp hastalığı
- Ailede genç yaşta ani kardiyak ölüm öyküsü
eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
Kalp çarpıntısının hangi durumlarda daha fazla önem taşıdığı hakkında Kalp Çarpıntısı Ne Zaman Tehlikeli? başlıklı içerikten de yararlanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
VES nedir?
VES, kalbin ventriküllerinden normalden daha erken çıkan elektriksel uyarının oluşturduğu erken kalp atımıdır. Halk arasında kalbin teklemesi veya ekstra atım olarak hissedilebilir.
VES neden olur?
Stres, uykusuzluk, bazı uyarıcılar ve elektrolit değişiklikleri gibi faktörlerle ilişkili olabilir. Bunun yanında kalp hastalıkları da VES’e neden olabilir.
VES tehlikeli midir?
Her VES tehlikeli değildir. Özellikle yapısal kalp hastalığı bulunmayan kişilerde görülen seyrek VES’ler çoğu zaman ciddi bir sorun oluşturmaz. Ancak sık veya belirli özelliklere sahip VES’ler değerlendirme gerektirebilir.
VES kalp krizine neden olur mu?
VES doğrudan kalp krizi anlamına gelmez. Ancak kalp hastalığı bulunan kişilerde görülen ventriküler erken vuruların altta yatan neden açısından değerlendirilmesi gerekir.
VES nasıl anlaşılır?
EKG ile VES tespit edilebilir. Ataklar sürekli değilse Holter EKG veya daha uzun süreli ritim kayıtları kullanılabilir.
VES sayısı kaç olursa tehlikelidir?
Tek başına belirli bir sayı bütün hastalar için “tehlikeli” sınırı oluşturmaz. VES yükü; kişinin kalp yapısı, pompalama fonksiyonu, ritmin özellikleri ve belirtilerle birlikte değerlendirilir.
Kahve VES’i artırır mı?
Bazı kişilerde kafein çarpıntı ve ekstra atım hissini artırabilir. Ancak bu etki kişiden kişiye değişir ve her VES’in nedeni kafein değildir.
VES tedavi edilmeden geçer mi?
Bazı kişilerde VES’ler dönemsel olarak azalabilir veya tamamen kaybolabilir. Ancak sıklaşan ya da yeni başlayan VES’lerin altında yatan nedenin değerlendirilmesi gerekir.
VES ile ventriküler taşikardi aynı mıdır?
Hayır. VES erken gelen tekil ventriküler atımlardır. Ventriküler taşikardi ise art arda gelen ventriküler atımların oluşturduğu hızlı ritimdir.
VES için hangi testler yapılır?
EKG ve Holter EKG temel değerlendirme yöntemlerindendir. Gerekli durumlarda ekokardiyografi, kan testleri, efor testi veya ileri kardiyak görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.
