Kalbin bir an durduğu, teklediği veya göğüste kısa süreli bir boşluk oluştuğu hissi birçok kişinin yaşadığı bir şikâyettir. Bazı kişiler bu durumu “kalbim durdu gibi oldu”, “bir atım atladı”, “kalbim önce durdu sonra sert vurdu” şeklinde tarif eder.
Bu hislerin önemli nedenlerinden biri ekstrasistol, yani kalbin normal ritmi dışında ortaya çıkan erken atımlardır. Erken vuru kalbin kulakçıklarından veya karıncıklarından kaynaklanabilir. Karıncıklardan kaynaklanan erken atımlar ventriküler erken vuru (VES) olarak adlandırılır.
Ekstrasistoller özellikle sağlıklı kişilerde de görülebilir. Ancak erken atımların sıklığı, ortaya çıkış şekli, kişinin mevcut kalp hastalıkları ve eşlik eden belirtiler değerlendirilerek klinik önemleri belirlenir.
Kalp Neden Duruyormuş Gibi Hissedilir?
Kalp çoğu zaman gerçekten durmaz.
Erken gelen bir kalp atımından sonra normal ritimde kısa bir ara oluşabilir. Ardından gelen kalp atımı daha güçlü hissedilebilir. Kişi bu değişikliği kalbin durması ve ardından sert şekilde vurması şeklinde algılayabilir.
Örneğin:
Normal atım → erken vuru → kısa ara → daha güçlü normal atım
şeklindeki ritim, göğüste belirgin bir “tekleme” hissi oluşturabilir.
Bu nedenle kalbin duraksaması hissi her zaman kalbin gerçekten durduğu anlamına gelmez.
Ekstrasistol Nedir?
Ekstrasistol, kalbin normal ritmi içerisinde beklenenden daha erken meydana gelen kalp atımıdır.
Normal ritimde kalp belirli bir elektriksel düzen içerisinde çalışır. Ekstrasistol sırasında ise normal ritmin dışında erken bir elektriksel uyarı oluşur.
Ekstrasistoller iki temel grupta değerlendirilebilir:
Atriyal Erken Vuru
Kalbin üst odacıkları olan kulakçıklardan kaynaklanan erken atımlardır.
Ventriküler Erken Vuru
Kalbin alt odacıkları olan karıncıklardan kaynaklanır ve VES olarak adlandırılır.
Her iki durumda da kişi kalbinde tekleme veya farklı bir atım hissedebilir.
Ekstrasistol Tehlikeli midir?
Her ekstrasistol tehlikeli değildir.
Yapısal olarak normal bir kalbi bulunan kişilerde zaman zaman ortaya çıkan erken atımlar oldukça sık görülebilir. Bazı kişilerde herhangi bir belirti oluşturmazken bazı kişilerde çok belirgin şekilde hissedilebilir.
Bununla birlikte ekstrasistollerin değerlendirilmesinde yalnızca “kaç tane olduğu” değil, hangi özelliklere sahip olduğu ve kişinin kalp sağlığının nasıl olduğu önemlidir.
Özellikle bilinen kalp hastalığı bulunan kişilerde, çok sık tekrarlayan erken atımlarda veya bayılma gibi belirtilerin eşlik ettiği durumlarda daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.
Ekstrasistol Belirtileri Nelerdir?
Ekstrasistol kişide farklı şekillerde hissedilebilir.
En sık tarif edilen şikâyetler:
- Kalbin teklemesi
- Kalbin durduğu hissi
- Göğüste ani vurma
- Kalbin sert atması
- Göğüste boşluk hissi
- Kısa süreli çarpıntı
- Kalp ritminde farklılık hissi
şeklindedir.
Bazı kişiler ise erken atımları hiç fark etmez.
Özellikle sessiz bir ortamda, dinlenirken veya yatağa uzandığında kalp atışlarını daha fazla fark eden kişilerde ekstrasistol hissi daha belirgin olabilir.
Ekstrasistol Neden Olur?
Ekstrasistollerin birçok farklı nedeni olabilir. Bazı kişilerde herhangi bir neden bulunmayabilir.
Erken atımları tetikleyebilen veya daha belirgin hale getirebilen faktörler arasında:
- Stres
- Uykusuzluk
- Yoğun fiziksel yorgunluk
- Fazla kafein tüketimi
- Alkol
- Sigara
- Bazı ilaçlar
- Elektrolit dengesizlikleri
- Tiroid hastalıkları
bulunabilir.
Bunun yanında koroner arter hastalığı, geçirilmiş kalp krizi, kalp yetmezliği ve kardiyomiyopatiler gibi yapısal kalp hastalıklarında da ekstrasistoller görülebilir.
Bu nedenle erken atımın nedeni kişiye göre değerlendirilmelidir.
Stres Ekstrasistol Yapar mı?
Stres, kaygı ve uykusuzluk bazı kişilerde ekstrasistollerin daha sık ortaya çıkmasına veya daha belirgin hissedilmesine neden olabilir.
Stres sırasında vücudun sempatik sinir sistemi daha aktif hale gelir. Bu durum kalp hızını ve kişinin kalp atımlarına karşı duyarlılığını değiştirebilir.
Ancak çarpıntının veya kalp duraksaması hissinin yalnızca stres nedeniyle ortaya çıktığını varsaymak doğru değildir.
Özellikle daha önce olmayan bir şikâyet başladıysa veya zaman içerisinde belirgin şekilde arttıysa ritmin değerlendirilmesi gerekebilir.
Kahve Ekstrasistolü Artırır mı?
Kafein bazı kişilerde çarpıntı ve erken atım hissini artırabilir. Kahve, enerji içecekleri ve yüksek miktarda kafein içeren diğer ürünler bazı kişilerde kalp atımlarının daha belirgin hissedilmesine yol açabilir.
Ancak kafeinin herkeste ekstrasistole neden olduğu söylenemez.
Kişinin şikâyetleri ile kafein tüketimi arasında belirgin bir ilişki varsa tüketim miktarı gözden geçirilebilir.
Ekstrasistol ile Kalp Çarpıntısı Aynı Şey midir?
Hayır.
Ekstrasistol bir ritim bozukluğu türüdür; çarpıntı ise kişinin kalp atımlarını normalden farklı hissetmesidir.
Ekstrasistol çarpıntıya neden olabilir ancak her çarpıntının nedeni ekstrasistol değildir.
Çarpıntının arkasında:
- Atriyal fibrilasyon
- Supraventriküler taşikardi
- Ventriküler taşikardi
- Sinüs taşikardisi
- VES
- Atriyal erken atımlar
gibi farklı ritimler bulunabilir.
Bu nedenle yalnızca şikâyetin tarifine bakarak kesin tanı koymak mümkün değildir.
Kalp Duraksaması Hissi Gerçekten Kalbin Durduğu Anlamına Gelir mi?
Çoğu durumda hayır.
Ekstrasistolün ardından gelen kısa süreli ara, kişide kalbin durduğu hissini oluşturabilir. Ardından gelen normal atım daha güçlü olduğunda kişi bunu “kalbim durdu ve sonra çok sert vurdu” şeklinde algılayabilir.
Ancak gerçek kalp durması, yani kardiyak arrest, farklı ve yaşamı tehdit eden bir durumdur.
Kardiyak arrest sırasında kişinin bilinci kaybolur ve normal solunum gerçekleşmez. Bu durumdaki kişide acil yardım ve temel yaşam desteği gerekir.
Dolayısıyla günlük yaşamda hissedilen kısa süreli “kalp duraksaması” ile gerçek kardiyak arrest aynı şey değildir.
Ventriküler Erken Vuru (VES) Nedir?
Ventriküler erken vuru, kalbin karıncıklarından normalden önce çıkan elektriksel uyarının oluşturduğu erken kalp atımıdır.
VES kişide:
- Tekleme
- Göğüste vurma
- Kalbin durması hissi
- Ardından güçlü atım
- Kısa süreli çarpıntı
oluşturabilir.
VES, yapısal kalp hastalığı bulunmayan kişilerde de görülebilir. Ancak sık VES, bilinen kalp hastalığı veya eşlik eden bayılma gibi belirtiler olduğunda daha ayrıntılı değerlendirme yapılması gerekebilir.
VES hakkında daha ayrıntılı bilgi için Kalpte Ekstra Atımlar: Ventriküler Erken Vuru (VES) Neden Olur? başlıklı içeriğe bakılabilir.
Ekstrasistol Nasıl Teşhis Edilir?
Ekstrasistol tanısında en önemli yöntemlerden biri elektrokardiyografidir (EKG).
Ancak erken atımlar sürekli görülmeyebilir. Muayene sırasında çekilen kısa bir EKG’de herhangi bir ekstrasistol yakalanmayabilir.
Bu durumda daha uzun süreli ritim kayıtları kullanılabilir.
Holter EKG
Holter EKG, kalbin belirli bir süre boyunca sürekli kaydedilmesini sağlar.
Holter sayesinde:
- Ekstrasistol sayısı
- Gün içerisindeki dağılımı
- Tekli veya art arda gelen atımlar
- Farklı ritim bozukluklarının eşlik edip etmediği
değerlendirilebilir.
Ekokardiyografi
Ekokardiyografi ile kalbin yapısı ve pompalama fonksiyonu incelenir.
Özellikle sık ekstrasistol saptanan kişilerde kalbin yapısal olarak normal olup olmadığının değerlendirilmesi önem taşıyabilir.
Kan Testleri
Gerekli görülen kişilerde elektrolitler ve tiroid fonksiyonları gibi kalp ritmini etkileyebilecek faktörler araştırılabilir.
Ekstrasistol Sayısı Önemli midir?
Evet, ancak tek başına belirleyici değildir.
Bir kişinin Holter kaydında belirli sayıda erken atım görülmesi, doğrudan tehlikeli bir durum olduğu anlamına gelmez.
Doktor değerlendirmesinde:
- Ekstrasistol sıklığı
- Tekli veya art arda olması
- Aynı veya farklı morfolojide olması
- Egzersizle ilişkisi
- Kalbin yapısal durumu
- Kalbin pompalama fonksiyonu
- Hastanın şikâyetleri
birlikte değerlendirilir.
Özellikle yüksek VES yükünün uzun süre devam ettiği bazı kişilerde kalbin pompalama fonksiyonunda etkilenme görülebilir. Bu nedenle sık VES saptanan kişilerde klinik değerlendirme önemlidir.
Ekstrasistol Egzersiz Sırasında Olursa Tehlikeli midir?
Ekstrasistoller dinlenme sırasında veya fiziksel aktivite sırasında ortaya çıkabilir.
Bazı kişilerde erken atımlar dinlenme sırasında daha belirgin olurken egzersizle azalabilir. Bazı kişilerde ise fiziksel efor sırasında ortaya çıkabilir veya artabilir.
Egzersiz sırasında belirginleşen erken atımlar, özellikle göğüs ağrısı, nefes darlığı, baş dönmesi veya bayılma ile birlikteyse değerlendirilmelidir.
Bu nedenle ekstrasistolü bulunan herkes için aynı egzersiz önerisi yapılamaz.
Ekstrasistol Tedavi Edilir mi?
Her ekstrasistol için tedavi gerekmez.
Yapısal kalp hastalığı bulunmayan ve düşük riskli erken atımları olan bazı kişilerde yalnızca takip yeterli olabilir.
Tedavi gereksinimi ise:
- Şikâyetlerin şiddetine
- Ekstrasistol sıklığına
- Kalbin yapısına
- Kalbin pompalama fonksiyonuna
- Altta yatan hastalıklara
- Ritim bozukluğunun özelliklerine
göre belirlenebilir.
Bazı durumlarda yaşam tarzı düzenlemeleri yeterli olabilir. Belirgin şikâyetleri bulunan veya yüksek erken atım yüküne sahip uygun hastalarda ilaç tedavisi veya kateter ablasyonu değerlendirilebilir.
Ekstrasistol İçin Ablasyon Nedir?
Kateter ablasyonu, erken atımlara neden olan elektriksel odağın belirlenerek etkisiz hale getirilmesini amaçlayan girişimsel bir tedavidir.
Özellikle sık ve belirgin şikâyete neden olan ekstrasistollerde, ilaç tedavisinin yeterli olmadığı veya uygun olmadığı bazı hastalarda gündeme gelebilir.
Ablasyon kararı yalnızca ekstrasistol sayısına göre verilmez. Ritim kayıtları, kalbin yapısı, pompalama fonksiyonu ve kişinin şikâyetleri birlikte değerlendirilir.
Ekstrasistol Kalp Krizi Belirtisi midir?
Ekstrasistol tek başına kalp krizi anlamına gelmez.
Bununla birlikte göğüste yeni başlayan baskı veya ağrı, nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı veya ciddi halsizlik gibi belirtiler eşlik ediyorsa durum yalnızca ekstrasistol olarak değerlendirilmemelidir.
Özellikle göğüs ağrısı ve ritim değişikliği birlikte ortaya çıktığında acil değerlendirme gerekebilir.
Kalp Duraksaması Hissi Ne Zaman Ciddiye Alınmalı?
Kalbin zaman zaman teklediğini hissetmek tek başına ciddi bir hastalık anlamına gelmeyebilir. Ancak bazı belirtiler eşlik ediyorsa daha dikkatli olunmalıdır.
Özellikle:
- Bayılma
- Bayılacak gibi olma
- Göğüs ağrısı
- Belirgin nefes darlığı
- Şiddetli baş dönmesi
- Egzersiz sırasında başlayan çarpıntı
- Uzun süren hızlı kalp atımı
- Bilinen kalp hastalığı
- Ailede genç yaşta ani kardiyak ölüm öyküsü
varsa tıbbi değerlendirme gerekir.
Şiddetli göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bilinç kaybı veya dolaşım bozukluğu belirtileri varsa acil sağlık hizmetlerinden yararlanılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Kalbim duruyor gibi oluyor, nedeni nedir?
Bu his çoğu zaman erken kalp atımları veya ekstrasistollerle ilişkili olabilir. Erken atımın ardından oluşan kısa ara ve daha güçlü normal atım, kalbin durduğu hissini oluşturabilir.
Ekstrasistol tehlikeli midir?
Her ekstrasistol tehlikeli değildir. Yapısal kalp hastalığı bulunmayan kişilerde görülen seyrek erken atımlar çoğu zaman ciddi bir sorun oluşturmaz. Ancak sık veya belirli özelliklere sahip ekstrasistoller değerlendirme gerektirebilir.
Kalbin teklemesi neden olur?
Kalbin teklemesi erken atriyal veya ventriküler atımlardan kaynaklanabilir. Stres, uykusuzluk, kafein ve bazı metabolik değişiklikler de bu hissi artırabilir.
VES ile ekstrasistol aynı mıdır?
VES, ekstrasistolün ventriküllerden kaynaklanan türüdür. Ekstrasistol daha genel bir kavramdır ve kulakçıklardan kaynaklanan erken atımları da kapsar.
Ekstrasistol kalbi durdurur mu?
Tipik bir ekstrasistol kalbin gerçek anlamda durmasına neden olmaz. Erken atımdan sonra oluşan kısa ara, kişide kalbin durmuş olduğu hissini oluşturabilir.
Ekstrasistol nasıl anlaşılır?
EKG ile görülebilir. Erken atımlar aralıklıysa Holter EKG veya daha uzun süreli ritim kayıtları kullanılabilir.
Ekstrasistol sayısı fazla olursa ne olur?
Yüksek ekstrasistol, özellikle VES yükünün uzun süre yüksek olması, bazı kişilerde kalbin pompalama fonksiyonunu etkileyebilir. Bu nedenle sık erken atımların klinik özelliklerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Kahve ekstrasistol yapar mı?
Kafein bazı kişilerde çarpıntı ve erken atım hissini artırabilir. Ancak herkeste aynı etki görülmez.
Stres ekstrasistolü artırır mı?
Stres ve uykusuzluk bazı kişilerde erken atımların daha sık ortaya çıkmasına veya daha belirgin hissedilmesine neden olabilir.
Ekstrasistol için hangi doktora gidilir?
Tekrarlayan ekstrasistol ve kalp duraksaması hissinin değerlendirilmesinde Kardiyoloji uzmanına başvurulabilir. Özellikle eşlik eden bayılma, göğüs ağrısı veya nefes darlığı varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Ekstrasistol kendiliğinden geçer mi?
Bazı kişilerde erken atımlar dönemsel olarak azalabilir veya tamamen kaybolabilir. Ancak yeni başlayan, sıklaşan veya belirgin şikâyet oluşturan ekstrasistollerin nedeni değerlendirilmelidir.
